ÜÇ ZATHA BAŞ MAGANA BERİLDİ
Kartcurt elde Botaşlanı tukumnu cıyıluvuna 1200-den artık adam kelgen edi.
Alanı arasında Kabartı-Malkardan, Stavropol bla Krasnodar krayladan*, Moskvadan adamla da bar edile. Anda bu tukumnu prezidenti* Botaşlanı Sülemen, cıyılganlanı da algışlab, ozgan közüvnü içinde ispolkom* bacargan işleni üsünden kıshaça hapar aytdı. Ayırıb da karuvsuzlaga, auruganlaga, kartlaga aslam es bölünñgenin çertdi. Ol zatlaga 100 miñg somdan artık açha coyulganın bildirdi.
Botaşlanı tukumnu tarihi bla baylamlı hapar aytdı Botaşlanı Abdulnu caşı Amır. Bu tukumdan halkıbıznı atın aytdırgan alimleni, kral emda din kullukçulanı, askerçileni sagındı. Söz üçün, Töben Teberdiden Botaşlanı Kanamat aviatsiyanı* general-mayorudu*. Diviziyanı* komandiri* bolub turadı. Anı karnaşı Muradinni polkovnik* çını bardı, Baltika* flotda* PVO*-nu tamadasıdı.
- Alimleni üslerinden aytsak, Kabartı-Malkardan matematikçile Botaşlanı Azret-Aliy bla Hasannı ilmu işleri köb cerlede belgilidile, - dedi Amır. - Saulay kralga belgilidi aviakonstruktor* Botaşlanı Anuarnı atı. Sauluk saklauda cetişimleri bla mahtauludula alimle Botaşlanı Amırnı caşı Alibek, Botaşlanı Hamzatnı caşı Robert, dagıda başhala. Kral, camagat kullukçu Botaşlanı Abdurzaknı caşı Magometni atı Aliylanı Umarnı, Gürcülanı Kurmannı, Hubiylanı Vladimirni daracasında aytıladı. Anı halkga süymekligi, adamlıgı, saulay caşau colu tölülege ülgüdü. Carıklık-kültüra işlede mahtau tabhanlanı arasında Botaşlanı Ruslan, Botaşlanı Navar, Atabiylanı (Botaşlanı) Larisa, dagıda birsileni ayırıb çerterge bollukdu. Alanı cırları respublikadan tışında da cırlanadıla. Dinni milletge cayuvda, Karaçayda em oñglu din başçıga, ustazga sanalgandı Botaşlanı Haci. Ol bizde «Şakay ulu» deb da belgilidi.
Kabartı-Malkardan Botaşlanı Husey andan 20 adam kelgenin bildirdi. Aladan 8-zi kabartı Botaşladan bolganların, kesleri da Botaş tukum bla baylamlı işlege tiri koşulganların, amalsız kerek zatlaga coyarga kuralgan fondha açha bergenlerin çertdi.
- Kabartı-Malkarda «Malıy Sovet Botaşevıh*» deb kuraganbız, - dedi sözün boşay. - Sizni bla mından da bek baylamlılık tutarga endi tab bollukdu.
Kartlanı sovetini* atından 84 cıl bolgan Botaşlanı Anzor haci, psihologiya* ilmulanı kandidatı Botaşlanı Asiyat, dagıda başhala da söleşib, kuru bu tukumga bolub kalmay, saulay karaçay halknı, respublikada* milletleni caşaularında maganaları bolluk işleni üslerinden aytdıla.
Cıyıluvda üç zatha atab, tukumnu atı bla çakıruv aldıla. Biri atala bla analaga coralanñgandı. «Sabiyleribizni kalay ösdürgenibizge köre bollukdu kartlıgıbız», degen sözle bardıla anda. Sabiyleni ariuv halili etüvge, alaga tıyınşlı bilim aldıruvga, adamlık şartların begitüvge baş magana beriledi. Ekinçi çakıruv da caş tölünü üsündendi. Busagatda 30-40 cılga cetsele da, üydegi kuramay turganla köbdüle. Anı baş çurumlarını biri toyga-oyunñga, bernege asırı ullu coyumla etilgenidi. Ol korançla eki canında da atalanı, analanı boyunlarına tüşedile. «Har zat baga közüvde, alanı kıynamaz üçün zamanında üydegili bolluk adamla, bir tablık çıgar deb, cıllanı sozub baradıla», - deb cazıladı çakıruvda. Botaşlanı tukum da, başhala da bu işni tınçırak tındırırga durus bolganları aytıladı.
Üçünçü çakıruvnu tolusu bla okuruguznu izleybiz.
«Barıbız da bilgenden, biz bügünlükde üy-turmuş bolum, har kimde da alamatdı deb mahtanırça zamanda caşamaybız. Milletni köbüsü amalsız kerekli zatlanı da tabıb baralmaydı. Aşarık, kiyerik bek bagaga ketgendi. İş tabılmaganı da abızıratadı bir kavumlanı. Alay bola turganlay, ölgenñge atalıb etilgen coyumla köbden köb bolub baradıla. İslam dinñge kelişmegen, duniyalıkga etilgen oyumsuz zatla keñg cayılgandıla. San bir bay adam kıynalmay etedi, ansı köbçülükge bek avur tiyedi. Karañgılıkdan çıkgan bu adet tohtarga kerekdi. Ölgenni asırau bla baylamlı zatlanı etgen sagatda, Sıylı Kuranda belgilenñgeniça, Karaçay-Çerkesiya bla Stavropol’ kraynı din upravleniyesi* aythança bolurga kerekdi har zat. Din upravleniyeden bir tilegibiz bardı: muslimanla ahluların kerti duniyaga aşırgan közüvde etilirge tıyınşlı işleni entda bir kere kim da añgılarça cazıb, begitib bayamlasagız kerek edi. Anı bla birge, şaharlada, ellede imamlaga alınñgan begimni toltururga borçlu bolganların añgılatırga amalsız kerekdi. Ala da ölgeni bolganñga anı aytıb siñgdirirge borçludula».
Tukum cıyıluvda alınñgan bu çakıruvlanı başhala da caklarla, deb umut etedile Botaşları.
aviakonstruktor : havacılık proje mühendisi aviatsia : havacılık, filo baltika : divizia : tümen flot : filo, donanma general : general ispolkom : komandir : komutan, kumandan, amir, şef kray : bölge, ülke, yurt mayor : başkan, binbaşı polkovnik : albay prezident: : başkan, cumhurbaşkanı psihologia : psikoloji ruhbilim PVO : respublik : <rispublik> cumhuriyet sovet : meclis kurul konsey divan sovyet
ЮЧ ЗАТХА БАШ МАГЪАНА БЕРИЛДИ
Къартджурт элде Боташланы тукъумну джыйылыууна 1200-ден артыкъ адам келген эди.
Аланы арасында Къабарты-Малкъардан, Ставрополь бла Краснодар крайладан, Москвадан адамла да бар эдиле. Анда бу тукъумну президенти Боташланы Сюлемен, джыйылгъанланы да алгъышлаб, озгъан кёзюуню ичинде исполком баджаргъан ишлени юсюнден къысхача хапар айтды. Айырыб да къарыусузлагъа, ауругъанлагъа, къартлагъа аслам эс бёлюннгенин чертди. Ол затлагъа 100 минг сомдан артыкъ ачха джоюлгъанын билдирди.
Боташланы тукъумну тарихи бла байламлы хапар айтды Боташланы Абдулну джашы Амыр. Бу тукъумдан халкъыбызны атын айтдыргъан алимлени, кърал эмда дин къуллукъчуланы, аскерчилени сагъынды. Сёз ючюн, Тёбен Тебердиден Боташланы Къанамат авиацияны генерал-майоруду. Дивизияны командири болуб турады. Аны къарнашы Мурадинни полковник чыны барды, Балтика флотда ПВО-ну тамадасыды.
- Алимлени юслеринден айтсакъ, Къабарты-Малкъардан математикле Боташланы Азрет-Алий бла Хасанны илму ишлери кёб джерледе белгилидиле, - деди Амыр. - Саулай къралгъа белгилиди авиаконструктор Боташланы Ануарны аты. Саулукъ сакълауда джетишимлери бла махтаулудула алимле Боташланы Амырны джашы Алибек, Боташланы Хамзатны джашы Роберт, дагъыда башхала. Кърал, джамагъат къуллукъчу Боташланы Абдурзакъны джашы Магометни аты Алийланы Умарны, Гюрджюланы Къурманны, Хубийланы Владимирни дараджасында айтылады. Аны халкъгъа сюймеклиги, адамлыгъы, саулай джашау джолу тёлюлеге юлгюдю. Джарыкълыкъ-культура ишледе махтау табханланы арасында Боташланы Руслан, Боташланы Науар, Атабийланы (Боташланы) Лариса, дагъыда бирсилени айырыб чертерге боллукъду. Аланы джырлары республикадан тышында да джырланадыла. Динни миллетге джайыуда, Къарачайда эм онглу дин башчыгъа, устазгъа саналгъанды Боташланы Хаджи. Ол бизде «Шакай улу» деб да белгилиди.
Къабарты-Малкъардан Боташланы Хусей андан 20 адам келгенин билдирди. Аладан 8-зи къабарты Боташладан болгъанларын, кеслери да Боташ тукъум бла байламлы ишлеге тири къошулгъанларын, амалсыз керек затлагъа джояргъа къуралгъан фондха ачха бергенлерин чертди.
- Къабарты-Малкъарда «Малый Совет Боташевых» деб къурагъанбыз, - деди сёзюн бошай. - Сизни бла мындан да бек байламлылыкъ тутаргъа энди таб боллукъду.
Къартланы советини атындан 84 джыл болгъан Боташланы Анзор хаджи, психология илмуланы кандидаты Боташланы Асият, дагъыда башхала да сёлешиб, къуру бу тукъумгъа болуб къалмай, саулай къарачай халкъны, республикада миллетлени джашауларында магъаналары боллукъ ишлени юслеринден айтдыла.
Джыйылыуда юч затха атаб, тукъумну аты бла чакъырыу алдыла. Бири атала бла аналагъа джораланнганды. «Сабийлерибизни къалай ёсдюргенибизге кёре боллукъду къартлыгъыбыз», деген сёзле бардыла анда. Сабийлени ариу халили этиуге, алагъа тыйыншлы билим алдырыугъа, адамлыкъ шартларын бегитиуге баш магъана бериледи. Экинчи чакъырыу да джаш тёлюню юсюнденди. Бусагъатда 30-40 джылгъа джетселе да, юйдеги къурамай тургъанла кёбдюле. Аны баш чурумларыны бири тойгъа-оюннга, бернеге асыры уллу джоюмла этилгениди. Ол къоранчла эки джанында да аталаны, аналаны боюнларына тюшедиле. «Хар зат багъа кёзюуде, аланы къыйнамаз ючюн заманында юйдегили боллукъ адамла, бир таблыкъ чыгъар деб, джылланы созуб барадыла», - деб джазылады чакъырыуда. Боташланы тукъум да, башхала да бу ишни тынчыракъ тындырыргъа дурус болгъанлары айтылады.
Ючюнчю чакъырыуну толусу бла окъуругъузну излейбиз.
«Барыбыз да билгенден, биз бюгюнлюкде юй-турмуш болум хар кимде да аламатды, деб махтанырча заманда джашамайбыз. Миллетни кёбюсю амалсыз керекли затланы да табыб баралмайды. Ашарыкъ, киерик бек багъагъа кетгенди. Иш табылмагъаны да абызыратады бир къауумланы. Алай бола тургъанлай, ёлгеннге аталыб этилген джоюмла кёбден кёб болуб барадыла. Ислам диннге келишмеген, дуниялыкъгъа этилген оюмсуз затла кенг джайылгъандыла. Сан бир бай адам къыйналмай этеди, ансы кёбчюлюкге бек ауур тиеди. Къарангылыкъдан чыкъгъан бу адет тохтаргъа керекди. Ёлгенни асырау бла байламлы затланы этген сагъатда, Сыйлы Къуранда белгиленнгенича, Къарачай-Черкесия бла Ставрополь крайны дин управлениеси айтханча болургъа керекди хар зат. Дин управлениеден бир тилегибиз барды: муслиманла ахлуларын керти дуниягъа ашыргъан кёзюуде этилирге тыйыншлы ишлени энтда бир кере ким да ангыларча джазыб, бегитиб баямласагъыз керек эди. Аны бла бирге, шахарлада, элледе имамлагъа алыннган бегимни толтурургъа борчлу болгъанларын ангылатыргъа амалсыз керекди. Ала да ёлгени болгъаннга аны айтыб сингдирирге борчлудула».
Тукъум джыйылыуда алыннган бу чакъырыуланы башхала да джакъларла, деб умут этедиле Боташлары.