Rusya
Federasyonu'nun İdarî Yapısı
İlyas KAMALOV
21 Ekim 2004
Çok uluslu bir
yapıya sahip olan SSCB'nin 1991 yıllında yıkılmasıyla Rusya Federasyonu,
SSCB'nin ana mirasçısı olmuştur. Çok karmaşık etnik bir sistem ve buna bağlı
olarak idarî sistem de Rusya'ya miras olarak kalmıştır. 1 Eylül 2004'te Rusya'ya
bağlı Kuzey Osetya'nın Beslan şehrindeki bir okulda meydana gelen rehine
krizinden sonra Devlet Başkanı Vladimir Putin'in terörizmle mücadele
çerçevesinde almayı planladığı önlemler arasında federe cumhuriyet, vali, hatta
belediye başkanlarının merkezden atanmasıyla ilgili karar tasarılarının
bulunması, Rusya'daki idarî yapı konusunu tekrar gündeme getirmiştir.
1990'ların
başlarında Rusya Federasyonu 89 idarî birime ayrılmıştır. Bunların 21'i federe
cumhuriyet, 10'u özerk bölge, 6'sı kray (muhtar bölgeler), 50'si il ve Moskova
ile St. Petersburg olmak üzere federal öneme sahip ayrı statüde olan
şehirlerdir. Altay, Başkurdistan, Hakasya, Kabarda-Balkar, Karaçay-Çerkez,
Tataristan, Çuvaşistan, Saha (Yakutistan) ve Tuva, olmak üzere 21 federe
cumhuriyetten 9'u Türk kökenli cumhuriyetleridir. Federe cumhuriyetler
içişlerinde bağımsız, dışişlerinde Moskova'ya bağlı olup, bunlardan Tataristan
ile Çeçenistan 1992'de Rusya Federasyonu anlaşmasını kendi hukuklarını
sınırladığı gerekçesiyle imzalamamışlardır. Daha sonra Tataristan bazı
imtiyazlar karşılığında bu anlaşmaya imzasını atsa da, Çeçenistan bağımsızlık
savaşına girmiştir.
Rusya
Federasyonu'nun ilk devlet başkanı Boris Yeltsin döneminde daha çok özgürlük
tanınan cumhuriyetlerin haklarına Putin döneminde kısıtlama getirilmiştir.
Nitekim, merkeziyetçi politika güden Putin, hiyerarşik bir bölünmeyle 89
bölgeden oluşan Rusya Federasyonu'nu, yeni bir kanunla yedi federal idarî
bölgeye bölmüştür. Bunlar Moskova Merkez Bölgesi, Kuzeybatı Bölgesi, Ural
Bölgesi, Kuzey Kafkasya Bölgesi, Uzakdoğu Bölgesi, Volga Bölgesi, Sibirya
Bölgesi. Böylece cumhuriyetler de federal idarî bölgelere dahil edilerek
yetkileri sınırlandırılmıştır. Bununla birlikte 89 idarî birim varlığını küçük
bir değişiklikle sürdürmektedir. 8 Aralık 2003'te daha kolay yönetimin
sağlanması amacıyla Komi-Permyatskiy özerk bölgesi, Permskiy iliyle
birleştirilerek Permskiy krayının oluşturulmasına karar verilmiş ve böylece
idarî birim sayısı 88'e inmiştir. Söz konusu karar resmî olarak yürürlüğe
girmemesine rağmen, bu tür uygulamanın revaçta olduğu görülmektedir. Zirâ, buna
benzer birleşmelerin yapılması artık sıkça tartışılan konular arasında yer
almaya başlamıştır.
Yakında Rusya'daki idarî
sistemde değişikliklerin yapılması öngörülmese de, söz konusu 88 idarî bölgenin
başkanlarının Kremlin'den atanmasıyla ilgili karar tasarısı kabul edildiği
takdirde, bu bölgelerin daha çok Moskova'ya bağlanacakları
düşünülmektedir.