1.
Teli sözün eki kere aytır deb,
Kalgandı da aytılmayın entda köb,
Caşım, biyagı men sanñga aytama,
Sen da, añga sagış etçi bir, esleb.
2.
Bu sanñga aytılgan cürek sözle,
Seni teñgleriñge da terk cetsinle,
Ata-ana da, başha ne özge,
Bir kesek ala da sagış etsinle.
3.
« Kuru caşına aytıb turadı
Bizni añgılamagan mı sunadı?! » –
Deb mañga biröv tırman etse va,
Tüzdü derme, ol tüzlüknü soradı.
4.
Caşıma aythanım da ters tüyüldü,
Caşımı üyü da meni üyümdü.
Bu sözleni birsile da eşitsinle,
Atanı colunda caşı cürüydü.
5.
Caşıma aythan entda bir sözümde
Men köre, sen köre tuura sezimde –
Halkımı avruvu ketsin, kurusun,
Ma oldu turganı meni esimde…
6.
Caşavumda ol edi izlegenim,
Söznü avuz talkıda iylegenim –
Meni sözüm halkıma carasın deb,
Keçeni da kün etib işlegenim.
7.
Men abınñgan colnu bir da barmasın,
Eslemey, ayagın taşha urmasın,
Caşavda carsısa da, kuvansa da –
Meniça cıgılıb ol kıynalmasın.
8.
Okuvçum, sen eşitmegenni cazmayma,
Cannı kıynamayma, uru kazmayma.
Aytılgan akıl sözü acaşmasın –
Senden bek men kesime da bazmayma.
9.
Namıs bolmagan cerde nasıp bolmaz,
Alasız üyünge bereket konmaz,
Ketmesinle aşhı adetleribiz –
Alasız adamnı caşavu oñgmaz.
10.
Ma anı üçündü meni aythanım,
Üynü, cerni da süyüb mahtaganım,
Cürekni cılıthan ariuv adetle
Kalmasınla deb keslerin maltatıp.
11.
Ariuv kiyim adamga caraşhança,
Anı sanın omak subaylagança,
Ariuv adet, ariuv kılık kerekdi –
Çomart üyde konaknı sıylagança.
12.
Birövge akıl üyretgen akıllı
Hazna bolmaz, aytılırık aytıldı,
Alay akıl söz kanatlı kibikdi –
Kesi da ol aşhı kişi matallı…
13.
…Agaçnı kesgende, uzunurak kes,
Anı cona turub, kısharak bolur,
Temirni kese turub, kısgarak kes,
Anı tüyseñg, ol uzunurak bolur.
14.
Bir kıyınlıknı miñg tınçlıgı degen
Söznü añgıladım – iynandım teren –
Borçnu alganda, köp da, az da körünür,
Kaytarganda – azı da köp körünür.
15.
Carlılıgıñgdan tarıgıuvçu bolma,
Alay, bayga işanıb da, col barma –
Carlını bay bir zamanda da süymez,
Bir zamanda aç karınnı tok bilmez.
16.
İç sözüñgü har teñgiñge da aytma,
Uçgara cuvuklarıñga da aytma.
Teñgleriñg da teñglerine cayarla.
Cuvuklarıñg aytırla da koyarla.
17.
Caşauda azga, köpge da dert tutma,
Toklukda caşavungu sen kubultma,
“Tapmaz tapsa, taban kötürür”, - deyle,
Aç künüñgde toydurgannı unutma.
18.
Caşauda cañgılganla da tüberle,
Allıñga kelip, keçmeklik tilerle,
Cañgılmazlıg a kim bolur duniyada
Abınñganda sürünñgenni körürle.
19.
Teñgiñgi caşavuna esiñgi bur,
Anı kuvançına sen kuvana tur,
Bir insanñga da zar niyet tutma,
Zarlık kesi cüregiñgi avrutur.
20.
Aşhı adamga aşhılıgıñg seni
Köp aşhılık bolup, üyünge kelir.
Aman adamga igilik etgeniñg –
İtge çabır etgen kibik körünür.
21.
Teñgiñgi kıyınlıgın kesiñg kötür,
Ol kölsüzlük etgeninde, köl etdir.
« Hayt » , - degeniñg ögüzge da boluşur,
İgilikni adamga sormay keltir.
22.
Başına börk kiygen erni sıyıdı,
Otun – otundu, kıyı va – kıyıdı.
Adamlıkdan taygan kıyın tüyüldü,
Adamlıgın tas etmegen kıyındı.
23.
Üyüñgü eşigi tursun keñg, açık,
Bu duniyada caşa, betiñgi açıp.
Sen ne urlap, ne tırnap aşamaysa,
Bir candan da ketme sen keri kaçıp.
24.
Teñgiñgi şarayıbın betine ayt,
Cuvuknu şarayıbın betine ayt,
Adamnı taşada sögüvçü bolma,
Ol seni kesiñge da bolur ayıp.
25.
Ariuv sözüñgü sabiyden kızganma,
Uşaguvsuz söznü aytıp, kozgama.
Aman, aşhı bolsa da – senikidi,
Kesi sabiyiñgi mahtauçu bolma.
26.
Tamblagı künüñgü sen sagışın et,
Kartlıgıñga da kuvanñganlayın cet.
Kartlıgıñgda, caşlıgıñgda da birça
Cer üsünde adamga adamlık et.
27.
Caşım sañga işanñganñga sen işan,
Sanga işanmaganñga sen da işanma.
Senden ayırılıp, keñg ketgen teñgiñge,
Ekinçi kaytıp, cañgıdan teñg bolma.
28.
Ol caşauda bolgan dürüst ilişan,
Saklagandı teñgleni düşmanladan
Saklagandı cürek auruvlarından.
Saklarıkdı aldau közbaularından.
29.
Har adamga salam ber, salam al,
Mal malga tübese, ıñgırdaydı mal.
Biröv namıs etmey ozganlıkga, sen
Halk içinde kesi namısıñg bla kal.
30.
Adamga igilikni sorup etme,
Etgeniñgi aytıp, ızından kütme,
Kaşık bla kapdırıp, sabı bla
Kusdurdu dep, adamlanı küldürme.
31.
Aşhı işiñg kesi kesin mahtatır,
Aman işiñg canıñg saulay maltatır.
İşlegen zamanda temir tot etmez –
İşden kaçgan adam kesin aldatır.
32.
Har zamanda sen bir halda turup tur,
Kallay şindikde da sen birça oltur.
« Namısnı ullusu, gitçesi cokdu » –
Namısıñgı, işiñgi da boldur.
33.
Kim bolsa da, tilçige sen karama,
Tilge köre bir adamnı marama,
Bugün kelip, ol sañga til etgença,
Tambla senden ol til eter, ayamay.
34.
İşlegen işiñgde, aythan sözüñgde
Sen cengillik etme taza kölüñgden
Ceñgillikde, sipilikde kıymat cok,
Cañgılsañg a, kölüñg çıgar kesiñgden.
35.
Har zamanda sabır bol sen, sabır bol.
Tıñgılı işge aşıkmay uzat kol.
« Aşıkgan suv teñgizge cetmez » – deyle,
Ceñgillik col – adamnı uyaltır col.
36.
Başıñga mindirme sen bir kişini,
Basınçaklatma bir canñga kesiñgi.
Señge kıçırganñga sen kıçırmasañg,
Sañgırau sunarla, körgende seni.
37.
Sen karuvlu zamanıñgda tüberle,
Seni allıñgda secde kılgan birle,
Tübüñgden kirip, başıñgdan çıgarla,
Seni tap, Allah bla teñg eterle.
38.
Seni bla kokalanıp söleşirle,
Sen körgen igilikni üleşirle,
Ceti cuklap, tüşlerinde körmegen
Ispasnı keslerine tüşürürle.
39.
Abınsañg a – senden keri keterle.
Tübesele, körmegença eterle,
« Külme caşga, kelir başga » , - degen söz
Allaylaga aytıladı ertteden.
40.
Aşhı işni tamblaga atma sen,
Tünenegi künnü sen kaytarmazsa,
Mıyıgıñg kara kezüvde tapmasañg,
Sakalıñg ak bolganda tapmazsa sen.
41.
« Tatlı tilli kozu eki ananı
Emedi » , - dep söz bardı, sen anı
Unutma, caşauda tatlı tilli bol,
Söz bla kıynama adamnı cüregin.
42.
Birövnü har sözü cürek caradı, -
İncitip, adamga cara saladı,
Kılıç cara sau bolur, açıtsa da,
Söz cara va – ogay, kan çıkmasa da.
43.
Telini sözüne tıñgılap koysañg,
Andan akıllı cüvap cok oylasañg,
« Ayranñga suv koş, telige – col boş » , - dep
Kerti aytıladı, sen añgılasañg.
41.
Caşavuñgda kalay aylansañg da,
Açlıknı, tokluknu sınasañg da,
Calan tilerim: anañga sak bol,
Kesiñg incilseñg, bek kıynalsañg da.
45.
Unutma anañgı cürek cılıvun,
Señge bergendi caşau tılpıvun.
Ana kesi aç, suvuk bolsa da,
Sabiy üçündü anı soluvu.
46.
Toguz aynı cürek tübünde tutdu,
Keçesin da, künün da unutdu.
Ana kuçagı balaga beşik,
Kuçagından ketermeyin tutdu.
47.
Ananı kıyının bir zamanda
Kaytarmagandı bir adam da añga,
Canñga cetse, candan tatlı zat cok,
Kızganma canıñgı da anañga.
48.
Esli bol, caşım, sen esli bol, esli,
Karnaşıñg cokdu, cañgızsa kesiñg.
Karnaşlık etgen egeçiñg bardı,
Karnaşıñgça, katıñgda süelsin.
49.
Beş karnaşdan bir egeç igidi,
Beşisinden da ol cañgız tiridi.
Kün sayın anı men sınay turama,
Karnaşıñgdan egeç halal köllüdü.
50.
İçgi, tütün bla tatah tüyülse,
Anı üçün kefiñg bla cürüyse,
Caşavlu bol, meni ırazı etese,
Atlamıñgda anı üçün tirise.
51.
İçgini bir kişi boşamagandı,
İçgi va köpleni boşagandı.
« İçgi içdegin aytdırır » , - deydile.
İçgi bla namıslı kim caşagandı?
52.
Kıynalsañg da, adamga boluşa tur,
Ol sañga da, añga da asuv bolur.
Men adamga boluşsam, kuanama,
Boluşhanıñg rahat bolup, tınç bolur.
53.
Honşuñg bla caraşırga küreş,
Aşıñgı-suvungu anı bla üleş.
Aşhı honşuñg karnaşdan kem kalmaz,
Honşuñga karnaşıñgaça söleş.
54.
Honşuñgda namısıñg bolmasa seni,
Camagatda bolmaz namısıñg, teyri.
Adam adam bla boladı adam,
Halkıñgdan, ceriñgden sen ketme keri.
55.
Sabiy caşauda körgenin etedi,
Seni har bir halıñgdan üyrenedi.
Sen üyretmegenni zaman üyretir.
Sabiy kılıksız bolsa – sıltau nededi?
56.
Seni sabiyiñg – akılıñgdı, mıyıñgdı,
Betiñgdi, namısıñgdı, bar sıyıñgdı.
Sabiyni ariuv kılıklı üyretgen,
Bu caşavda şo neden da kıyındı.
57.
Har sabiyiñg seni da oz canıñgdı,
Seni caşatgan, cılıtgan kanıñgdı.
Sabiylerin ariuv kılıkdı tutgan
Adamnı kesini sıylı halidi.
58.
« Men, a menme! » – dep, mahtanñgan birleni
Körebiz sabiylerin – hau'lelerin,
Atalarını betlerin uyaltıp,
Caşauda cürütalmayın keslerin.
59.
Halal bol adamga sen, halal bol,
Hayıvanñga da cetdirme suvuk kol.
Biröv tüşünmese, biröv tüşünür,
Halallıgıñg açar sañga caşau col.
60.
Alay seni caşavuñgda tüberle,
Adamla arasında köp türlüle.
Ala seni süysele, süymesele da,
Caşauda köp zatlaga üyretirle.
61.
Anı üsünden aytayım bir misal,
San añga tıñgılap, igi kulak sal.
Açı bolsa da, sözüñg açık bolsun,
Caşavuñgda tüz canın tuthanlay kal.
62.
Kertiçi bol sözüñgde bla işiñgde.
Kertiçi bol har atlam cürüşüñgde.
Kerti adam – adamdı, halk carathan,
Kün kibikdi cürekleni cılıthan.
63.
Andan ullu ayıp bolmaz adamga –
Tuvrada bir, taşada bir aythandan.
Közbau, aldau – adamnı betin coygan,
Camagatda namıssız, sıysız koygan.
64.
Ma allaynı közleri süzülürle,
Cüregi külmey, tişleri külerle.
Calgan işaruv betinde körüne,
Erinleri södegey cürürle.
65.
Ol seni kuçaklar, uppa da eter,
Ahlulaga-cuvuklaga da ceter,
Senden beri ayrılgandan sora
Izıñgdan duniyanı amanın töger.
66.
Kesi katıñgda mahtarga küreşir,
Kahme katınça, kubulub söleşir.
Kökge cetdirir, faygambar da eter,
Kara cüregi señge artda bişer…
67.
Esli bol, caşım, ceriñge, halkıñga,
Anañgı sütünden halal hantına.
Birleça közbauga aytma atların –
Ala közbauga tutalla antların.
68.
Kesine kerek cerde ol halkım der,
Ta'um der, taşım der, közbau ant eter.
Kesini atın aytdırır üçünñge,
Tap, tapgan anasın da satıp keter.
69.
Adamnı az da sındırıp söleşme,
Ne kesin, ne işin hılikke etme.
Har kim kolundan kelgenin etedi,
Birin kökge, birin jerge tüşürme.
70.
Tüneneñgi künden bugün başgadı,
Bugünden a tambla başga bolur.
Künün sansız etgen kolan kaşhadı,
Künnü ziraf ozdurma, işde ozdur.
71.
Tünene da kündü, bugün da kündü.
Cerni üsünde caşau tınç tüyüldü.
Caşau üçün caşarga küreş, itin,
Alaysız a künüñg çıgırsız küldü.
72.
Hıre bolma, mıtır bolma caşauda,
Girtçi bol, tiri bol tört sanıñg sauda.
Ciger kişini, şo ötgür kişini
Erligi sende bolsun tüzde, tauda.
73.
Bilimi bolmay, kesin alim sunñgan
Adamnı katından keri tur, señge
Anı kibik bir cartı molladan
Hata bolmasa, hayır cokdu, iynan.
74.
Sorurga bolmay, bilmegen haripdi,
İşni semirtip aytgan ayıpdı.
Bilmegenin sorgan ayıp tüyüldü,
Bilmegenin aytgan ullu ayıpdı.
75.
Adamlaga tiymesin hıyanatıñg,
Aman bla aytılmasın atıñg.
Köbü abınñgandı caşlarıbızdan,
Birley tillerin tıyar amaltın.
76.
Bugün da aylana bizni bla birge,
Uşaganlay caşırtın kapgan itge,
Cüregi işarmay, erni işara,
Kahmelikge tartınıp anı beti.
77.
Uşama sen bir kavum canşaklaga,
Avuzların tıyalmagan baştaklaga,
Birlege tilinde ciltinni tutgan
Köp kere tınçdı avuzun tıygandan.
78.
Allıñga cumuş bla kelgen adamnı,
Onguñga köre, mudah etme anı,
Bir kavumla igilikni bilmezle,
Adamlıkga üyretmezse alanı.
79.
Alga kıznı kartga körgüztüp sayla,
Atnı va sen caşga körgüztüp sayla.
Halkda: « Soruvlu iş sögülmez » , - deyle,
Har işiñgi aşıkmaganlay oyla.
80.
Tişiruv – ol avanaga uşaydı,
Izından kuvsañg, ol senden kaçadı,
Andan kaçsañg, ızıñgdan kuvadı –
Ma patıua alay bla tuvadı.
81.
Anası mahtagan kıznı alma,
Tiyresi mahtagan kızdan keñg kalma.
Kim bla bolsa da bir koş bolgan, else
Tınç tüyüldü, caşavuñgda körürse.
82.
Allah saklasın endi uruş bolgandan,
Uruş bolsa, curtubuznu duşmandan
Seniça caşları saklarıkdıla,
Ataları salgan kıyınnı cau'dan.
83.
Uruş açılsa, biz bilmey turganlay,
Bir zatdan buyukmay, bir zatdan korkmay,
Tiri bol, Ata curtuñgu koruvla,
Bir kavum homuhla bolgança bolmay.
84.
Bir kün tuvgansa, bir kün öllükse,
Caşauda eki ömür mü körlükse?
Atıñga korkak degen söznü cakmay,
Acal kelse da, cigitça tübe sen.
85.
Ata curtubuz tatlı canıbız,
Bir zamanda bir birden ayırmaybız,
Tört sanıbızda kızıl kanıbızdı,
Bir biribizge köz-kaş kayırmaybız.
86.
Halkıbız, ceribiz bolmagan caşau
Ol bizge nege da kerekdi, caşım,
Alaysız a bizni har kim da tüer,
Bir birni süymesek, bizni kim süver?
87.
Seni atañg, atañgı atası da,
Seni atañgı tört karnaşı da,
Ala, sau kaytırbız dep uruşdan,
Bardıla mı açı, küysüz da uruşga?
88.
Bargandıla ala halknı betinden
Curtubuznu saklarga faşistleden,
Bizni adamnı ol erlik borçudu,
Sen da bolursa alanı birinden?
89.
Cañgız caşımı men cañgız canın
Irıslamay, avuzumu kalay açdım?
Uruşda kaldıla köp cazıkla,
Sen a aladan mı igise, caşım?
90.
Arı avlanıp, beri aylanıp men,
Sözümü aytdım, tutganlay keñginden,
Kim biledi, bu da birlege carar,
Aytıllık sözüm kalmasın kesimde.
91.
İşiñge kuvan, işiñgden kuvandır,
Halkıñga, ceriñge sen mahtau aldır.
Anı bla señge bir sözüm boşaldı,
Endi aytır sözüm kızıma kaldı.