Appalanı Bilâl
1939'unçu cıl Üçkeken'de tuvganma. 14 cılnı Kazakistan bla Kırgızistan'da aşırganma, mından zorluk bla köçürülgenden sora. Anda birinçi Üzbekçe okup başlaganma men. Üzbekçe 7 Klasnı boşaganma, anı bla birge Kazak, Kırgız suratlau' kitaplanı da okup, Kazak-Kırgızça da ürengenme. Curtubuzga kaytgandan sora 58'nçi cıl, Üçkekenge kelgenim. Alayda Orus Şkolda*(Okulda) 9'unçu bla 10'unçu Klasnı boşaganma. Andan sora Karaçay Şaharda Orus Til bla Orus Adebiyetni, Karaçay Til bla Karaçay Adebiyetni ekisin da birge boşaganma. Baş bilim alganma anda. Anı boşagandan sora, birinçi nazmularımı Üzbekçe cazıp başlaganma, anda okugan sagatda, 7. Klasda. Anda Rayon Gazetde de çıkgan da etgenelle ala. Ol cıllada cazgan nazmularımı cıygan defterçigimi caşla alıp, muzeyge salgandıla.
Karaçayca 1959'unçu cıllada cazıp başlaganma. Andan sora ozgan cıllanı içinde radyoda redaktur (editör) bolup işlegenme, Karaçay Tilde.
Andan sora Moskova'da cazuvçulanı Bütöv Dünya İnstütütü bardı, anda aspirantura degença em ullu belgili cazuvçulanı okutup, andan da igi eter üçün okutgan cer bardı. Radyoda 20 cıl işlegenden sora meni arı çakırdıla. Piyes sala cazuvnu üsünden. Ol eki cılnı okup andan bilim alıp kelgenme. Arı deri cazuvçulanı birleşmekligini çlenime*. Jurnalistleni Birleşmekligini de çlenime Kralda.
Kesimi 7 kitabım çıkgandı. Nazmuda, poeza* hapar kitabı, piyes sala kitapla. Birinçi kitabım 64'ünçü cıl çıkgandı. Ol nazmula. Atı "Ata Curtuma" . Anı ızından hapar kitabım çıktı. "Eki süymeklik" dep. Barı da süymeklik bolgandı atları. Andan sora "Birinçi Süymeklik" dep çıktı. Andan sora piyesa kitabım çıktı "Gucur Adamla" dep. Anda altı piyesa bardı. 10 cıl piyesa bla küreştim. Bu sagatta Orusçaga 5 piyesam köçürülgendi. Alanı ekisini bütöv soyuzda sahnaga salgandıla. Kırgızda, Kazakda.....atlarını biri "Süymeklik Örten" biri "Atamı Süygeni" dep. Çakırılmagan Konak , Üç Ana , Örüzmekni Ulanı , Tışından Adam , Karaçayda salıngandı. Andan sora dagıda Karaçaylılanı Köçürülgenine atalgan piyesanı men cazganma. "Duala" dep. Ol alkın bizde salınmagandı. Basmada Orusça çıkgandı. Tiyatrnı üsünden statyalarım* çıkgandı.
Çerkeskkde caşayma, Karaçay Gazet'de işleyme. Suratlay Literaturanı barına da karagan menme.
(CARSUV)
Biröv öldü deb eşitgen sagatta,
Kartmedi ol deb sorabız haman,
Caş adam bolsa, tanımasak da,
Añga carsıybız etebiz aman.
Kartdı desele es da bölmeybiz,
İgi bolgandı degeñge oşap,
Ol ölgen adam erikgença,
Dünya carıkdan toygança caşab.
Kart-caş bolsa da anı üyünden,
Carıklık korap, boladı kuv-şuv.
Kartga-caşga da birça cilâyla,
Birça kıynalıb etelle buşuv.
Dünyaga adam bir kere tuvad,
Umutu ullu, colu da keñgdi.
Kart-caş adam da bir kere öled,
Ölümnü allında kart-caş da teñgdi.
Acal adamga borç bogallıkga,
Ol kıyıllıkdı kaçan kelse da.
Carıknı koyub ketgen adam a,
Birça haripdi, kart-caş ese da.
Cañgız başgalık kart bolsa caşayd,
Avriu'nu in* cılnı üsüne boşlayd,
Cılla karamın türlendirse da,
Cüregi anı turadı caşlay.
Üydegisine algınça sıylıd,
Kartnı becel bolsa da sanı.
Ol sezimge akıl bölmeybiz,
Kesibiz sınab, körgünçü anı.
Ata-ananı kartı, caşı da,
Birça sıylı bolad balaga,
Ol balalaga kaygı söz bered,
Cılın sormagız ölgenni alaga.
Entda meni çakıradı uzak col,
Miyiklikge çakırgança kuşnu kök.
Ahsıñganın bildiredi kölüñgü,
Kattırsañg da sen kesiñgi tamam dey.
Mıdah bolub kararıksa ızımdan,
Poyest(tren) közden taşaygınçı, entda sen.
Başha zatga üyrene da barabız,
Körmegelle ayrıluvga üyreñgen.
TABİATGA BÜSÜRÖV
Adam ulunu caydıñg dünyaga
Sau' bol tabigat sen anı üçün.
Ariu'luk, akıl, añgı da berip,
Neden da ullu etgensa küçün.
Canı bolgannı, barından ese,
Biz adamlanı sıylı körgense,
Sabiyle ku'ançnı, caşlık sezimni
Kartlık hurmetin çomart bergense.
Endi va bildim alay eterge,
Cazıksınñgansa adamlanı sen,
Bir işeksiz korkup koygansa,
Köp bolurla dep kesin öltürgen.
Atam bügün men da nazmu cazganma,
Dep kelgendi caşcık meni katıma.
Kesine da endi on cıl toladı,
Kün degendi nazmusunu atına.
Cazgançıgın ol okuydu köllenip,
Caşau'unda baş muratı tolgança.
O közüvde üyde biröv ahsındı,
Kerti ullu kıyıllıgı bogança.
Koñgurou'ça carık au'az şum boldu,
Tohtagança bir tıygıçha tirelip.
Biz karadık bosaganı üsünde,
Tura-edi anası da süyelip.
Cuk da aytmay karasa da ol mıdah,
Añgladım kölünde ne bolganın.
Bu caşcıkga üy biyçege kellikge,
Canı au'rup cazıksına turganın.
Da ne ayıp, kim da igi biledi,
Caşau'unda tatıgannı kesine.
Ekisine kesim karay tursam da,
Cürüb ozgan colum tüştü esime.
Cıllarımı men aşırıb barama,
İyne bla cer kazgança küreşe,
Tılpuvumu, cüregimi kanında,
Mıyımı da tizginlege üleşe.
Mından arı cazma deyim men hını,
Sögeyim da tizginleni barısın.
Biyçe üyden çıkganında ayttım men,
Alamattı ol kuvandan arısın.
Biz birgede cengil ozgan künle da,
Sarkarıkla cılla kibik körünüb.
Keçele da keterikle cukusuz,
Ayak ta'uş kelse, esiñg bölünüb.
Ertden sayın sorlukdula sabiyle,
Kış suukda tansık bolgança cazga.
Eşda, colga çıkgan bolur derikse,
Terezeden köz cetdire, arbazga.
Zaman oza bargan sayın menñge da,
Tıbırımdan ketgen kıyın tiyedi.
Barınñga da can tamırıñg tiginib,
Meni colga bek kıynalıb iyedi.
Sizden keñgde tanñga üre tübeyme,
Men sabiyle ışargañga uşatıb.
Tüz alanı közleriça, kök taza,
Keçelede kalalmayma terk-catıp.
Algın tuvra bılay kıyın tiymeyed,
Uzak carı ketsem da köb zamanñga.
Ahluları artıksız da bagalı,
Bola bolur cılı kelgen adamga.
Ne kuvançlı col çıksa da uçunup,
Algın kibik atlamayma men anñga.
İynanırga süymesem da uşayma,
Bir kızganı tohtamayın barganñga.
Kuançnı da, nasıbnı da tabama,
Kaytıb kelib bosagadan kirgelley.
Ne arbazda siz çıksagız allıma,
Barını da carık betli körgelley.
Alaydı da mıdah bolma asırı,
Bardı deyle bir közüvü har neni.
Mından arı algın kibik alay köp,
Uzak colga karatmazma men seni.
Tau' collada taş aşasa nalların,
At cürüşün bek serivün etedi.
Kıynalmayın carık aşır sen bügün,
Men sezeme allay közüv cetedi.Appalanı Bilâl