Otarlanı Omar'dan "Aycayak" (mp3)
Abugaliy Özdenov'dan "Aycayak" (mp3)
AYCAYAK
Poema/Şiir
I
Cürügüz, Alanla, barayık
Ma ulan tuu'gan toy bardı,
Bir algış ayak da alayık
Kurmanlıkga asıralgan koy bardı.
Esime tüşgendi cırlarım
Koynu da eti bişginçi,
Aycayak, cırıñgı cırladım
Ma al tişlerim tüşgünçü.
Cırıñgı aytayım da başından:
Saylab alganma kaşıñgdan,
Hau'le boldum da koşumdan
Aşayalmayma aşımdan.
Akılımı aldıñg da başımdan
Elni kartından, caşından,
Men tau'ga ketib a acaşındım
İçimden teren ahsındım.
Kökürek tüymeñg bolga'em
Ak öşünüñge da tizerge,
Kurşou' kâmarıñg men bolsam
Beliñgi buu'ub da üzerge.
Bir ala çabak da bolga'em
İçgen suu'ñgdan cüzerge,
Cibek arkan sen bolsañg
Töbenñgige çalıb üzerge.
Aycayak, ala da cau'luguñg
Seni esenligiñg, sau'luguñg,
Maral kiyikge da uşaydı
Duniya bilgen ariuvluguñg.
Aycayak, ala da cau'luguñg
Ariu caraşadı boynuñga,
Men suklanama da öleme
Mamukdan cumuşak koynuñga.
Aycayak, ala da cau'luguñg
Ariuv caraşadı boynuñga,
Kün sayın çıgıb karayma
Seni ozarık coluñga.
Aycayak, ala cau'luguñg
Açmay kısasa müyüşün,
Ah, meni bla bolga'ed
Mından arı caşau' ülüşüñg.
Aycayak, ala cau'luguñg
Sırtıñga atasa kanatın,
Keçe cukusuz bolama
İynansañg, seni amaltın.
Aycayak, ala cau'luguñg
Anı çaçakları coharlay,
Seni süyüb bolub kalama
Tau'ruhladagı haparlay.
Aycayak, ala cau'luguñg
Kesiñgi keñgden tanıtat,
Kıyılgan kara kaşlarıñg
Eki közümü arıtat.
Aycayak, ala cau'luguñg
Anı arasında cibegi,
Seni süymey kalay eteyim
Altın ta'uknu cücegi.
Aycayak, ala cau'luguñg
Kıyırı bla kögü, agı,
Seni süymey kalay eteyim
Kiyikni marka ulagı.
Aycayak, tatlı tillise
Cokdu sözüñgü buzugu,
Seni süymey kalay eteyim
Altın terekni bulçugu.
Cüregimi cau'un aşaydı
Eki közüñgü alası,
Seni süymey kalay eteyim,
Kunduznu cumuşak balası.
Aycayak, sabır köllüse
Cokdu haliñgi ırgagı,
Seni süymey kalay eteyim
Tau' suu'nu ala çabagı.
Aycayak, ala cau'luguñg
Kutas çaçıñgı cabadı,
Seni amaltın cüregim
Tamam tau'sulub kaladı.
Boşuna aşırma zamannı
Kuka sözle bla termilte,
Kaçanñga deri turluksa
Aycayak, meni termilte.
Cayaklarım carı boldula
Aycayak, senñge cır ete,
Ayaklarım berçden toldula
Seni üçün artık cürüte.
Aycayak, ala cau'luguñ
Çımmak boynuñgu caşıra,
Kaçan barlıkma men seni
Üyüñge deri aşıra?
Saklatma meni, tileyme
Cüregiñgdegin beri aytmay,
Seni alsam, caşab turlukma
Birda kartlıkga horlatmay.
Aycayak, ariuv caraşadı
Başıñga kıshan cau'luguñg,
Seni amaltın ketib baradı
Kiyik kiyik sau'lugum.
Kaçanñga deri turlukma,
Aycayak, senñge termile?
Sen colnu barsañg, suu'nu barırma
Suu' şorkalaga kömüle.
Aycayak, ala cau'luguñg
Anı alaları oñgmaydı,
Sen menñge bergen au'ruvga
Bir darman sebeb bolmaydı.
Aycayak, ala cau'luguñg
Boynuñgda turadı haman da,
Akılım başımdan tayadı
Közüñge karagan zamanda.
Aycayak, ala közleriñg
Cürek baylayla sözleriñg,
Oyra, senden ariuv! -bolur mu?
Seni kalay köble saylayla!
Aycayak, kara da kaşlarıñg
Cılkıga carar mı caşlarıñg...
Cazıvuñg mañga da bolur mu?
Bir tuu'ra çıgadı taşlarıñg.
Kutasdan karadı çaçlarıñg
Tarasañg, tarak kirmeydi,
Kiçini kızı da Alaköz
Sañga nakırdamı süymeydi.
Oy, cılkı anası kart baytal
Ölmey cazga çıksa, tay tabar,
Sau'lay duniyaga aylansam,
Senden ariuv menñge kayda bar?
Oy, cılkı anası kart baytal
Ol karış-kulak tay tabar,
Men seni anañgı tanıyma -
Kalgan katınladan Faygambar.
Oy, cılkılada kaşha tay
Kelib, boynun saldı kurukga,
Karnaşıñg Akbay'nı sayladım
Sau' üç özende cuu'ukga.
Men mından karab tanıyma
Ariuv otlagan atlanı,
Oyra, duniyamda körmegenme
Tuu'ra süymeklikden tatlını.
Aktuyak acir berlikme
Senñge keleçilik aythanñga,
Ceti candet boş bolsun
Oy, sen ariuvnu tabhanñga.
Koş-kulak ariuv köreme
Meni cılkılada kök atım,
Cıltıraydı, canadı
Canımda altın sagatım.
Magula'lanı da terekle
Senñge söleşedile mölekle,
Ala caz başında çagalla
Bişib tüblerine agalla.
Kögetle ballı bolalla,
Haparıbıznı halkga cayalla,
Süymegenleribiz da bolur
Ma eki eşikni caballa.
Magula'lanı terekle -
Ol ak betiñge kölekge,
Senñge zakaz* berib işletgenme
Men ak kümüşden çelekle.
Magula'lanı terekle
Zamansız bişib agalla,
Seni amaltın, Aycayak
Cürekle au'ruv taballa.
II
Oy, cılkı anası kart baytal
Ol sakat boldu, ırahın,
Oyra, men süygenley süymeseñg
Seni bolsun meni günahım.
Oy, tarlan tayla oynayla
Ala oynagandan toymayla,
Seni anañg mañga berliged, -
Kalgan süymegenle koymayla.
Oy, cılkılada kaşha tay
Ayagın salmaydı tuzakga,
Bu tüzelgen işni nek iydiñg
Boş tille bla uzakga?
Oy, tuzak deydile, koymayla
Kancıgamda* cibek arkanñga,
Sora “hora”, deydile, koymayla,
Kesim miniüvçü tarpanñga.
Tıbınadı* deydile, koymayla
Kancıgamda cibek arkanñga,
Seni süe'giñg uşaydı
Karabaş'lanı Narhan'ñga.
Oy, üy başında kök kögürçün
Kanatın cıygandı uçarga,
Uzalama, kolum a cetmeydi
Ol ak boynuñgdan tutarga.
Oy, cılkılada sarı tay
Meni minñgen atım arımay,
Oyra, bizge zaran bolgannı
Ömürü ketsin carımay.
Oyra, kökge bashıç salganma
Kökde bulutlanı çaçarga,
Mañga eki kanat bitge'ed
Aycayaknı alıb kaçarga.
Oyra, caş cürekle oynayla
Ala oynagandan toymayla,
Eligizde aman adamla
Seni aldayla da koymayla.
Ma cılkı anası ak baytal
Ak ariuv tay tabar,
O, tulga barlık sen bolsañg
Sañga menden igi da kim tabar!
Oy, cılkı atası kart acir
Ariuv cıyıladı arkanñga,
Aktuyak acirni berlikme
Aycayaknı mañga tabhanñga.
Oy, cılkı atası kart acir
Ariuv cıyıladı arkanñga,
Kara tülkü da tüşge'ed
Teberdi'de temir kabhanñga.
Men taralama, öleme:
Sanñga kaynaydı sarıu'um*,
Seni mından alıb kaçarga
Cetmeydi meni karıuvum.
Erden-bla ertde barasa
Sen anañg iygen cumuşha,
Oy, seni üçün alganma
Caşagan elimden guruşha.
Men sagış etib oltursam
Cüregim kucur etedi,
Menden nasıbsız bolur mu?
Aycayak burulub ketedi.
Barıb olturama kün sayın
Eşik allıgızda turuşha,
Teyri, men ketib kalama
Seni amaltın yapon(japon) uruşha.
III
Oy, ariuv tuu'gan Aycayak,
Kün-turuşha tiygen kün-tayak,
Bek uşaganıñg –çın ayak,
Tileydi seni Kasbot külayak.
- Oy, Bagır ulu burulsun,
Kalay horalaga minedi,
Kara körpe tonla kiyedi,
Kısır katınlanı süe'di.
Künüñg batha edi da bulutha!
Haparıñgı barıb aytırma,
Teberdi'den arı da Duu'utha,
Da andan arı aytdırma.
Oy, aythanıñgça süymeseñg,
Diniñg tiysin kara çuu'utha,
Sözüm cayılıb a ketgendi,
Bu camagatha, cuuk'ga.
IV
Aycayak, bizni da küntayak,
Bolur seni kutas çaçlarıñg,
Oy, cılkılanı da aydarla*,
Aycayak, seni caşlarıñg.
Tarasañg, tarak kirmeydi
Aycayak, kutas çaçıñga,
Cılkıladan atlık berirme
Seni abadan caşıñga.
Eki elde saylab alganma
Akbay bla Ahmat'nı cuuk'ga,
Caşlay tüşseñg, üretir edim
Men seni ariuv kılıkga.
Men satıu' sırtha barganma,
Oyra, maymöz* geten alganma,
Ariuv Aycayak'ga kölekge,
Seni sormay alalmam
Toku'nu katını Mölek'ge.
Uriya Çüek'ge barganem,
Bir bayar geten alganem,
Men Aycayak'ga çepgenñge,
Üsüne zem-zem suu' sebgenme.
Satıu'ga barıb kele'em,
Etegim cetdi balçıkga,
Ne pay bernele sanarbız,
Açahmat'lanı Nançık'ga.
Bahçada bitgen balturma,
Aşasañg, auuz' küydürgen,
Bir sıylı du'a eşitgenme,
Ma süymegenni süydürgen.
Üsüñge ariuv caraşadı,
Aycayak ala çepgeniñg,
Oy, bayrım keçe da söñgge'ed
Sañga cüregimi köbgeni.
V
Oy, Akbay, Ahmat, Nâzbiy da ölmesin,
Meni tişsiz kurtha bermesin,
Bu kurtdan bir bek korkama,
Men cuklamayma, kalkıyma.
Üç karnaşçıgım da süelle
Meni tişsiz kartha berirge,
Men suklanama da, öleme
Anı minñgen atın körürge.
O, Bagır ulu da burulsun,
Bir ariuv atlaga minedi,
Körle tonla da kie'di,
Ariuv kanatlını süe'di.
Bagır ulu Kasbot minedi
Adamey tamgalı atlaga,
Bizni işibizni salayık
Ullu Teberdi'de kartlaga.
Biz urum halkda caşaybız,
Tuz bla gırcın aşaybız,
İşlegenibiz kömür, küldü,
Bu caşau' bizge caşau' tüldü.
Kel Teberdi'ge barayık,
Anda peçi bla üy salıb,
Teyri, zau-uk' etib caşarbız,
Başıbızga iynar, küy salıb.
VI
Bagır ulu degen kül-ayak,
Kabırgada bolur çın ayak,
Kabırgadan ketib ual'sın,
Şahar Teberdi'ni suu' alsın.
Aycayak, seni süe'me,
Ana balanı süygença,
Alay koşaklı sen bolma,
Sau' duniyanı bilgença.
Sen meni allıma karaysa,
Bagır ulu Kasbot keled deb,
Alay koşaklı bolma, Aycayak,
Men seni üçün öled deb.
Bir köb aylandırdıñg ızıñgdan,
Küz oraklarım kaldı orulmay,
Kelseñg da, allık tüyülme,
Honşu katınlaga soruu'lamay.
Oyra, tau'da otlagan kiyikle,
Ala catmayla soylanmay,
Seni alay alıb koyarma,
İgi sagış etmey, oylanmay.
(“Kasbot. Seçme şarkı, dörtlük ve şiirleri”, Karaçayşahar, 2001)