GOŞAYA BİYÇENİ ÜSÜNDEN

GOŞAYA KALA

Goşaya Biyçeni üsünden aytılgan zat Karaçay-Malkarda kerti haparlanı biridi. Tau'ruh halda cürüy, Goşaya Biyçeni haparı magana canı bla da türlene kelgendi. Karaçay-Malkar halknı avuz tvorçestvosundan* birinçi bolub, orus tilde basmalañgandı. Karaçay bla Malkarda 1848nçi cılda bolgan konaklanı biri G.D. Sankt-Peterburgda “Bibliotika dla Çtania” degen jurnalde 1848nçi cılda basmalañgandı (“Poezdka k üjnomu otklonu Elbrusa v 1848g.”.) Goşaya Biyçeni haparın Biyçesında Sın-Taş bla baylamlı etedi. Haparnı atına Biyçesınnı üsünden degenda, deb cazadı... Kıshaça, bılaydı cazganı.

Krımşau'hallanı Kanşau' (cazılganı Anşau' – İ. Ş.) Çegem elde caşagandı. Anı baylıgı bla batırlıgı, Kara Teñggizden başlab, Koban, Terk-Suu'lanı enişge enib, Kaspiy (Hazar) Teñggizge deri cayılıbdı. Kanşau'nu mülkünü uçu-kıyırı körünmegendi, hıysabsız köb bolgandı mal sanı, tergevsüz edi saban ızı. Barında da cesirleri bla kulları uru ñggandıla.

Kanşau' cau'ga ötgürlügün tanıthandı, uzakdan kelgen colou'çuga, arıb tohtagan uu'çuga çomart konakbay bolgandı. Bolsa da, akıllı başın sagışla bashandıla. Kanşau' Çegem elinde ullu kalın berib algan katınından az da kuanmagandı: ol anı cüregin çapırmagandı, teren sagışların çaçmagandı. Kanı buzulgan Kanşau' cüregi almagan katının otou'dan keterib, emçek karnaşını üyüne aşırgandı. Andan beri Çegem'ni kızlarını biri da Kanşau'nu közlerin carıtmagandıla. Ol içinden küyüb-canıb, sora honşu halklanı biyçe kızlarını biri bla caşau'un baylar murat etgendi. Anı miyik, açık muratları tolmay, incilgendi – alay tınç tüldü biyni kızından erkinlik algan...

Kanşau' anı sagışında Kabartıga atlanadı. Biy üzükden çıkganın, tüz atın, tukumun caşırıb, bir kabartı biyge cılkı djalga caraşadı. Kış ötüb, cazga çıkganlay, mal-iesi Kanşau'ga emilik üretirge buyruk beredi. Cigitleden cigit Kanşau' emilikleni arasından em madjalın saylab aladı, süygeniça kesine üretedi. Carık köllü subay sanlı Kanşau' Kabartı Biyni gitçe kız sabiyçigin kesine ileşdiredi. Bir col ol altı-cıllık kızçıknı at allına alıb, oynata turub, biyni arbaz buruu'undan atnı çı ñgatıb, kızçık bla tas bolub ketedi. Öhtem cürekli Kanşau'nu biy ne küreşse da, ızın tabalmaydı, mülkün-baylıgın coyadı.

Kanşau' Çegem eline keledi. Kesi kolu bla soslan taşladan kala süeb, sabiyçikni caşıradı. Tört canına karaulla saladı. Alay bla kızçıkdan elde bir deb, bir adamnı haparı bolmaydı. Bılayda kızçık on kat ariu' iyisli Radjabnı künlerin(Receb ayı) aşıradı: Çegem suu'nu salkın ayazında sabiy bala tau' mölekleni çırayına kiredi. Onaltı cılda kızçık Kanşau'nu cürek cau'ların süyümlülügü bla eritedi. Kanşau' ullu kuu'anç, toy-oyün etib, biyçe kıznı oto'uga kiyiredi. Amma, ol kün oguna nasıbı üzüledi. Kanşau'nu au'ruu kısha cıgadı: etini üsünde tük ışan kalmaydı, ariu' etini üsü tab'ladan toladı. Kanşau' ol ciyirgenşli katınnı hıynısı katılganın sezedi: konaknı sıyın körmey, koyulgan katını Kanşau'nu emçek ulanından aşau-içiüvde eşek mıyını bozada eritib, erine bergendi.

Batır Kanşau'nu sakalın, mıyıgın otlu boza, cuu'ub alganlay, tas etedi, süek sau'lugun aladı.

Uzak Krım'da bir hıynıçı katınnı haparın eştib, Kanşau' beş künlük colga atın cerleb çıgadı. Batır tau'luga bılayda entda bir azab tüşedi. Kerç'ni katında Kanşau'nu buşuu'lu hapar cıgadı: hıynıçı katın ustalıgım bıla ülüş eter üçün, katınıgı unut, meni bla caşarga caraş, deydi. Nasıbsız, bu işni artı ne bla boşallıgın bilalmay, süygenin Çegem elinde taralta, hıynıçı katınnı alırga söz beredi da, nasıbını eşigin cabadı.

Ol tişi'ru Kanşau'nu sau' etedi. Aradan bir cıl öte, ol erin colga aşıradı, andan cıl közüü'üne ızına kaytırın izleb, söz aladı. Alaysız auru' ca ñgırrıkdı, kaytıb kelib, darmannı ahırın körmeseñg, deb hıynıçı katın ariu' aytıb, amanat etedi. Kanşau' sappa-sau bolub keledi: kızçıgı, üy biyçesi kuançdan toladıla. Elinde cuuk'-teñg seyir-tamaşa bolub, toy-oyün bla allına çıgadı.

Alay a kuanç'lı caşau' terk boşaladı. Cıl közüü' cetib, Kanşau'nu ullu sagış basadı. Anı köz ciltinlerinden hıynıçı katınnı au'angısı ne keçe, ne kün taşaymaydı. Miñggi Tau'nu şorka suu'ları özenlege sarkıb tas bolgança, Kanşau'nu kuanç künleri cıl başına tas boladıla. “Allah koymasın anı mengge”, -deb, eski azabını sagışından kutulalmay, köb termiledi. Em ahırında, süygen biyçe katının cal-calan etib, añga köz ciltinlerin araltadı: “Arabiy, mından kölüm kaçar bir zat tabar esem”, -deb dıgalas etedi. Ogay, biyçe katın eşme çaçın iyib, üsüne tögüb, ariu' çırayın süygenine körgüzmeydi. Anı hurmetli sıfatı Kanşau'nu cüregine ömürlükge siñgibdi.

Çegem özenni bilgiçleri a ñg a cula salmaydıla. Kanşau'nu sanların biyagı auru' küçleydi. Krımga keterge kerek boladı. Kanşau' üydegisinden kalay ayrılsın? Üy biyçesin, kızçıgın da arbaga olturtub, uzak col bla atlanadı.

Bara-barıb, kabartı elleni birinde, eki col ayırılganda, urlañggan kıznı bir karnaşı tübeb, colou'çulanı ayran içe barıgız deb, üyge çakıradı. Kanşau' anı ogura'maydı. Üy biyçesi bosagadan atlar-atlamaz, kızçıgın da alıb, kanatlı uçhanlay, elden tas boladı. Kızçık da, Kanşau da Kerç'ge keledile...

Mından arı Kanşau'nu haparı üzüledi. Çegemlile andan beri keslerin Kerç tögeregindegile bla Kan şuukga katışha ñgga sanaydıla. Ariu' biyçeni nasıbı ua' ne bla üzüledi? Hıynıçı bla teñglik cürütgensiz, deb Ata curtunda cuuk'ların körüb bolmay, caşırtın, birgesine kuru cumuşçu katınnı alıb, biyçe Kabartı'dan Çegem'ge keçe bla kaçadı.

Kaçıb bargan colou'çulanı arıganlık emda kara ñggı colda tohtatadı. Ala sırtta, Kuu'aşa duppurnu katında, açı künlerin esge tüşüre, talay kün bla keçeni aşıradıla.

Buşuu'lu cazıu'nu sıyına eskertme taşnı saladıla, küü'y da etedile... Andan beri biyçe kız süe'gen sın taşnı atı Biyçesındı, anı kibik ol da taş süelgen gatleşni* atı bla anı tögeregi cerleni atları da Biyçesındı.

Biyçe erini curtunda körünür-körünmez afendile: “Endi adet bılaydı: seni koyub tas bolgannı karnaşına çıgarga kerekse”, -deb tohtaydıla. Biyçe Kanşau'nu unutub kaydan koysun?Kanşau'nu karnaşı kesi ömüründe üy, koş tögereginden ketib, ekisagatlık colga çıkmagandı. A ñgga erge bargandan ese, biyçege ölgen tıyınşlıdı...

Munu bla boşaladı Biyçesinnı legend'dasını bir variyantı.

II.

Endi Ak-Kala'da kullukçunu, tau'lulanı gitçe törelerini predsedateli Gr.Petrov'nu 1879unçu cıl “Kuvanskie oblastnıe vedomosti” degen gazeteni
betlerinde “Karaçaynı legender-ları bla eskertmeleri” degen statiasın tolusu bla bereyik, statia hazna adamga belgili tüldü.

Karaçaylıla köb zamannı Kavkaz Tau'lada, Ullu İncik bla Bashan'nı ortasında cer almaşdıra, Koban özenni başına üç ullu elde: Kart-Curt'da, Uçkulan'da, Hurzuk'da, or-nalgandıla. Kazau'atha uçu ñggan honşula bla küreşde köb kıyınlık çege kelgendile: meclisi-uluknu, musliman di ñge köçü'ünü kıyınların sınagandıla.

Halknı burundan kalgan cazma eskertmesi cokdu: caza-okuy musliman din kirgenden so'ra başlagandıla. Alay a ol da din kullukçulanı bir kau'mun – afendileni – kolunda kalgandı. Ala, kalay bilseñg – alay, Kur'an-nı okuy da, añggılaganlarıça au'az bere turgandıla.

Tau'lulanı arasında cazmanı bek karıuvsuzlugundan, caşau' turmuşlarını hıysabından alada letopis* tübemeydi. Ol sebebden alanı eski caşau'larını üsünden hapar cazılmagandı. Auz'dan-auz'ga aytılgan eski haparlanı halk azın saklab keledi. Bek eski, ata-babaladan aytıla kelgen haparla ala-çola saklanadıla... Söz üçün, Karaçaylılanı tau'ruhlarında aytılgan başçıları Karça'nı ne zamanda çıkganını üsünden, kerti hapar tübemeydi. Halk aytıu'la anı batırlıgın, cigitligin alamat suratlaydıla. Cau'luk etib kelgenle bla ol, kerek bolsa, tau'kelligin, hıylalıgın, tabışlılıgın körgüze; sermeşgenin sezebiz haparladan.

Karça auş'han bla birge halknı tarihi artında kalgan Krımşau'halları tukumnu başçısı Şau'halnı istoriası (hikayesi) bla kısha baylamlıdı. Krımçı Şau'hal Karça'nı kızın algandı. Karça'nı erkişi sabiyi bolmaganı sebebli, başçılık kiyöv'üne kalgandı.

Bu tukumnu üsünden aytılgan eski haparla karaçaylıla Bashan Suu'dan Koban'nı başına köçerlerini allı bla baylamlıdıla. Kesleri da Krımşau'halladan tört karnaşnı belgileydile: Kamgut, Kanşau'biy, Elbuzduk, Gilâstan. Alanı arasında Elbuzduk'nu busagatdagı Krımşau'halları, keslerini ullu atalarına (ata-ulu atalarına) tergeydile. Ala da, Ahmatlanı Krımşau'halları bla Safan'lanı Krımşau'halları deb, kaum'ga üleşinibdile. Kalgan karnaşları üzükleri ua' kimi Koban öze ñge köçgünçü bolgandı, kimi tau'sulgandı. Birinçi üç karnaşnı atları ua' bu tübünde kelgen eski haparnı (legendanı) geroyları* bolub tübeydile.

Kamgut bir cıl Zelençukda (İncikde) bolganı bla Abaza elleni birinde sabiyle bla oynay turgan bir gitçe kızçıknı, seyirlik ariu'lugun körüb, tamaşa bolgandı, anı süyüb, bu ariu' insa nñga ne bolayım deb, talpıgandı. Kızçık (atı Goşayah) belgili biyniki, Bibert ulunuku, bolub çıkgandı. Kızçıknı atası, anası bla kelişib, muratına ceterine bazmay, Kamgut hıylalık eter köl algandı. Kızganı bla ekinçi col, Zelençukge (İncikge) keledi da, kerti tukumun atın çıkgan cerin caşırıb, bir calgan tukumnu aytıb, Bibert uluga ayılk calga caraşhandı. Ol künden başlab, Kamgut Goşayahdan köz almay ızından tüşgenley, añgga ariu' ayta, iynaklay, köb türlü oyünçakla bere, sabiyni kesine ileştirgendi. Künleni birinde Kamgut Goşayah'nı oynay turgan cerinden caşırtın alıb ketgendi.

Bashannı öttürgendi. Bılayda anı ösdürürge, üretirge bir cuuk' kart ammaga amanat etgendi. Amma Goşayahnı cer üyge bugundurgandı. Köz-kulak bolub, ızından smarlanganlay turgandı. Bir talay cılnı Kamgut kızçıknı adamladan teren caşırıb, kişige bildirmey saklab turgandı. Andan sora ua' öhtem Kamgut Goşayah'nı atı bla mahtanıb da tebregendi. Kızçıknı nür tökgen ariu'lugu tögerekde adamlanı barın seyirsindirgendi, suklandırgandı. Ne eteyim, Goşayah'nı bir ullu asıl zatnı sathança coyub mu koyayım, ogise kesime üy biyçege mi saylayım degen kaygılaga kerti cüvab tabhınçı Goşayah'ha onaltı cıl tolgandı, ne kelsin, Kamgut'nu uah'tısı cetib, ölüb ketgendi.

Goşayah ol zamanda Kamgut'nu karnaşı Kanşau'biyge erge cıkgandı. Cigit Kanşau'biy Hadagcuk ulunu katını bla ençi işleni cürütgendi. Bir kere ol, barıu'çusuna, Atacuk uluda konakda boladı. Kabartı Biyçe añgga sıylau-tepsi saladı da boza bla içirtedi. Konakbayla, anı bla kalmay bozaga ot koşub içirgenleri sebebli, Kanşau'biy kıyın auru'ydu. Sora ol mıçımay auru'una karatırga Persiyanı (İran) çegi taba ketedi. Bılayda Kanşau'biyni ariu'luguna suklañggandan bir cılı-kelgen-kartkurtha-hıynıçı-katın:

- Meni üy biyçege alırga söz bere eseñg, auruu'uñgdan sappa-sau' eteyim, -deydi da, Kanşau'biyni üyüne eltedi. Kanşau'biy hıynıçı katıñga boy saladı. Kesine karatadı. Macaldan macal bolganı eslenedi. Kanşau'biy uzak Persiyanı çeginde talay zamannı caşaydı. Sau' da boladı. Sora Kanşau'biy karthurthaga: “Men ata-curtuma kemsiz tansık bolganma”, -deb bildiredi.

Hıynıçı katın Kanşau'biyni ata üyüne aşıra: “Üç cıldan sora amalsız ızıñga kayıtıb kel. Auruu' cañggırmaz üçün, bu darmandan iç. Ata-curtuñga barganlay, üybiyçeñggi cap-calanlay orundukdan tıbır taşha deri üç kere barmaga koy, -deydi.

Kanşau'biy curtuna sappa-sau bolub kaytıb keledi. Elde toy-oyün etedile. Ol üy biyçesine haparın aytadı, ant sözün açık etedi. Goşayah'nı kiyimlerin teşib, calan etedi. “Meni kölümü çıgarırça, munu üsünde bir kıyau'lu ceri bolur da”, -deb umut etedi. Goşayah biyçe uzun eşme çaçın enişge tozuratadı, çırayın, türsünün, Kanşau'biyden cabhanlay, üç kere orunduktan tıbır taşha deri barıb kayıtadı. Kanşau'biy muratına cetalmay, karthurtha katınnı aythanına sagışlanıb kaladı.

Künle-keçele sedrey Kanşau'biyni üç cıl bolcalı cetedi. Karthuthanı aythanın unutmay turgan Kanşau'biy darmanın içedi. Olsagatlay okuna anı esgi auruu' cañgıradı da, karthurthaga kayıtırga kerek boladı.

Alay bla Kanşau'biy colga hazırlanadı. Birgesine Goşayah'dan tu'gan eki kızçıgın – Koz bla Kantin'ni aladı (bir-bir aytıu'laga köre, kızçıkla coldan sıyırılıb, analarına kayıtadıla).

Salıb kartkurtha katınnı üyüne kelgenley, Kanşau'biyni auru'u tas boladı. Alay a Persiyanı çegi süremde bargan uruşlanı birine katışıb, cigitlik bla öhtemlikni ülgüsün körgüzte, sermeşu'leni birinde kan tögüb, ölüb ketedi.

Goşaya biyçe köb zamannı Kanşau'biyden haparsız bolub caşab turadı. Alay a aman hapar ke ñgge cayıladı. Goşaya'nı cüregin titirete, añga da cetedi. Goşaya erini buşuu'lu haparın eşitib, cılay-cılay, köz cau'ların taus'adı.

Andan sora Goşayah, Bashan'nı koyüb, cögetey suu'nu başına köçüb, kiriş tau'lanı arasında süelgen kalada caşaydı.

Andan beri kalanı atı “Goşayah Biyçeni Kalası” bolub keledi. Alaydagı tau'lanı atı da Goşayah Sırt'dı. Andan beri köb ömürle ötse da, bügün bügeçe da sau'du Kal-a.

Kanşau'biyni kiçi karnaşı Elbuzduk ol közüvde Koban öze ñge köçüb caşagandı. Goşayah'nı haparın eşitib, ol musliman adetge köre, kesine üy biyçege tilegendi. Alay a Goşayah: “Men ol zatnı etallık tülme, erimi buşu'u cuklanmay”, -deb, Elbuzduk'nu tilegin kabıl körmey, talay kere cuu'ab bergendi. Elbuzduk da aythanı çöp bolub cerge tüşmevçü bir adam, muratından artha turmay, nögerlikge asker küç alıb, Goşaya Biyçeni cañgızlıkda kalada turgan cerinden, alıb kelib, nekâh etdirgendi. Amma, andan ne kelsin. Elbuzduk bla da nasıbı tutmagandı.

Goşaya Karaçayda köb cıllanı ca ñgızlıkda caşab auş'handı. Biyçeni Kart-Curt'nu Camagat Kabırlarında Koban Suu'nu sol cagasında bastırgandıla. Andan beri Krımşau'halları ölüklerini alayda asırab keledile.

Alayda arhitektura* canı bla bir-birine uşaş üç keşene* ayırılıb belgilidile. Em ullusunda, aytıu'laga köre, Goşaya Biyçe asıralgandı. Haparlaga köre, Goşaya seyir tukum ullu süekli, subay sanlı, çımmak etli, kalın aybat çaçı bla kerme kaşları, adamnı seyir tukum kesine tarthan közleri bla süyümlü insan bolgandı. Anı bla birge Goşaya adebni, namısnı şartlarını ülgüsü bolub turgandı.

Goşayanı keşenesi kerkilmegen hırşı taşladan tıtır bla törtgül salı ñgandı. Başı taşdan uzununa togay cabılıbdı. Uzunlugu – 7.75 arşin, keñgligi – 5 arşin, miyikligi 8 arşin bardı. Kıblaga aylañggan uzun kabırgasında 1.25 arşin miyikligi, 0.75 arşin keñgligi bolgan tereze ayırılıbdı. Anı bla keşeneni içine tınç kirirge bollukdu. İçini ştukaturkası* ariu' saklañggandı. Ortasında narattan kañgala –ar'kaula- keşeneni taş başın tutub turadıla. Keşeneni tatır bla kumdan işleñggen çementi, ştukaturkası allay bir küçlü tutubdu, bir-birinden taş bla urub küçden ayırlıksa.

Goşaya ölgenli, anı keşenesi işle ñggenli 250 cıl boladı, deydile. Allında bu hapar 1879unçu cıl basmalañggandı. Andan beri Karaçaynı eskertmelerin, alanı arasında Goşaya Biyçege atalgan keşeneleni, talay alim tintib kelgendi. 1896nçı cıl bılayda birinçi arkeologia işleni Koban Oblastda ustaz bolub işlegen B.M Sısoev bardırgandı. 1910nunçu cıl Toklanı Nanı – Koban Oblastnı muzeyini Karaçaydan kullukçusu – Goşaya Biyçeni keşenesinden talay zatnı muzeyge sauga'ga cibergendi. Sovet cıllanı közüv'ünde bılayda Laypan ulu Hamit, L.İ.Lavrov, Mizi ulu İsmail, Bici ulu Hanafiy arkeologia işlege katışhandıla.

Bügün bügegeçe da Kızıl Kalada Goşaya Biyçeni kal'a-sı sau'du. Anı kibik, Bashan'da suu'nu sol canında, eski El-curt elni katında Goşaya kal'a saklanadı. El tübünden kalaga deri cer tübü bla bargan taşa col eslenedi. Bashan suu'nu o ñg cagasında, elni tuura'sı bla eski karaçay kabırlada Kamgut'nu keşenesi saklanadı. Keşeneni kabırgalarında adam kol, aythanıbızça, kıbtı, tarak, buu' suratla körünedile. Bıla hristian dinni şartlarıdıla.

Busagatda Karaçay bla Malkarda cürügen haparlaga köre, Goşayah Biyçe Krımşau'hal ulu Kanşau'biyni katını bolgandı. Anı üsünden auu'z haparladan sora da eski halk cırla (“Goşayah Biyçeni Kü'yü”, “Kanşau'biyni Cırı”) şagatlık etedile. Gr.Petrov'nu Goşayah Biyçeni üsünden cazgan haparındaça, Kanşau'biyge zara'uatlık Hadagcuk ulunu biyçesinden cetgendi. Goşayahnı “aylana kelib Karaçayda” ölüb, kabırı Kart-Curt'nu künbet kabırlarında keşenede salı ñgganı aytıladı. “Goşayah'nı Cırı” Karaçay bla Malkarda, Çerkesde, Kabartıda da bardı. Kanşau'biyni cırında Krımşau'hallanı Bekmırzanı caşları Kamgut'nu, Kanşau'biyni Elbuzduk bla Gilastan'nı haparları Gr.Petrov cazgan haparladıla. Alay a bu başında haparladan başhalık da bardı cırda. Alanı birinde bolmaganı başhasında tübey, haparnı tolu eterge boluşadı. Ol sebebden cırda aytılgan haparnı da bereyik.

Kamgut biy sabiy kızçıknı urlaydı. El-curtda emçek anasına asıratırga beredi. Goşaya deb, a ñga bılayda ataydıla, ösdüredile. Ösüb cetgenley, Goşayah algı burun Kamgut biyge baradı. Köb caşamay, “tul katınlay kaladı”. Andan sora Goşayah Biyçe Kanşau'biyge çıgadı. Ariu' Kanşau'biyni Hadagcuklanı Gürgok deb emçek karnaşı bolgandı. Gürgok Biyni katını bla katını bla Kanşau'biy açık sözlü bolgandı. Goşaya Biyçe anı eşitib:

- Gürgok'laga barma, ala hıynı-halmeş biledile, -deb tilegendi erinden. Andan sora Gürgok biyni katını Kanşau'biyden tüñgülüb, konaklıknı bir kününde Kanşau'biyge “bozaga ot koşub bergendi”. Kanşau'biy boza içib, mıyıkların sürtgenley, mıyıkları koluna kelgendi”. Erlay Genja tayga minib, (aytıu'laga köre Genja taynı kanatları bardı), Kanşau'biy, kuş uçhanlay, Dağıstanda bir usta katıñgga mukut bolub ketgendi. Katın Kanşau'biyni auruu'undan sau' etgendi, birgesine caşab turgandı. Sora Kanşau'biyni katını bolganın sezib:

- Bar endi canıñgdan süygen Goşayah'nı bir kör. Alay a cıl közüü'ge kayıtıb mañga kelmeseñg, auruu' cañgırır”, -degendi, darman berib aşırgandı. Kanşau'biy kelse, Goşayah Biyçeni Bashan'da tabmaydı. Ol erin izley, Karaçayga ketgendi. Kanşau'biy anı eşitib, ızından tüşgendi. Karaçayda ala caşarga onou'laşıb cıl közüü'ünde biyagı darmannı kabhanlay, mıyıkları koluna kelib kalgandıla. Ol sebebden Kanşau'biy ölmesem, kaytıb kelirme, -deb Dağistañgga ketgendi.

      *  *  *

İşek cokdu bu süjetni halknı arasında entda talay variantı bolganına. Amma, istoriyaga alanı büteü' cıyımı birgeley, tıyınşlı hapar berirge bolur.

ŞAMANLANI İbragim
"Leninni bayragı", 1970nçi cıl, Aralıknı 10-15 .

KANŞAUBİYNİ  MIYIKLARI

Bashan özende, Bashan tardan örge ozub, taululanı carlı eli caşagandı. Anı  katında kaya canında bir-biri üsünde - üç kala. "Kaladan arlakda sırtlıkda ayaz kakdıra olturuvçu Kara-taş deb, ullu soslan taş bardı. Andan karasañg,  Bıllımnı, Gerhocannı körese  Bashan boynunda, örge aylansañg a - özenni avuzu allıñga açılıb.

Ma ol elde Bekmırza deb, bir oñglu kişi caşagandı. Anı tört caşı bolgandı: tamadası - Kamgut, ekinçisi - Elbuzduk, üçünçüsü - Kanşaubiy, törtünçüsü - Gilâstan.

Hını zaman, gırhı zaman ol közüvle, adamnı adamga hazna tergeb kıynalmagan bir zaman. Karamdagı, kara camçılı, atlı kişi - bir canından tatlı kişi, taulu üyge sıylı konak, bir canından - carlı üyge mugurluk salgan, sabiyni urlab, at artına bırgab, camçı bla üsün cabıb, koratıb ketib, harib ananı sarnata koygan, "könçeklikge" cürüvçü "athaminer".

Kesinden özgeni kişi ayamagan duniya bolgandı ol zaman. Ayaklanñgan tiri caşla, Kamgut bla Elbuzduk, kesleriça bir bölekni nöger etib, at belinde, tış curtlada könçeklikge cürüvçüle, taukellikni, cigitlikni alay bla sınatuvçula bolgandıla.

Kanşaubiy a tiyre kızlanı stım toyga  eltüvçü, cetgen kızlanı kelin otovlada içgi sözlerin bilüvçü, tişirıu iynagın sabiylikden oguna sezüvçü bolub ösgendi.
Ariu edi subay sanlı Kanşaubiy. Andagı çıray cañgız bir taulu caşda da bolmagandı derça edi…

Bir colda Kamgut bla Elbuzduk dagıda bir nögerleri, könçeklikge aylana barıb, Koban arı canına ötüb ketgendile. Kün bata, bir şoş elni kıyırından kirgendile, camagatnı kesi adamlarıça bolub. Irhı carçıknı katında talay kız sabiy oynay tura. Alanı birçigi, başçıgında oka börkçügü bla carçık taba callagandı da, kesi caravuna çökgendi. Alaytın ozub tebregen Kamgut bla nögerleri anı eslerge, ol da alanı esleb, cunçub, sekirib örge kobhandı, erlay oka börkçügün alıb, kirçigin cabhandı.

-E-e, "börü atarnı börkünden", sabiylikde bılay ete bilgen, bu bir asıl zat bollukdu, - deb kızçıknı sermeb alıb, korathandıla. Duşman basar elni kulagı sañgırav, degenley, kuvgun bolub, camagat kobub, alanı süre aylanırga, Kamgut bla nögeri taulaga siñgib ketgendile.

Ol zamanlada Hadagcukey bla Musostey (kabartı bla çerkes) curtlanı arası  Siñgir ayırılgan bla - eki teñgizge suv sarkganın bölgen duppurla bla - bargandı, kaysı amanlıkçı da, kutulganñga sanalgandı.

Alıb kelgendile Kamgut cıyını urlanñgan kızçıknı Ullu Bashannı bir-biri başında işlenñgen kalasına.

Kızçık a Koban arı canında Kanuhları deb, bir oñglu kavumladan bolgandı. Tüñgülüb kalmagandıla ala. Kızçıknı izley, sora bargandıla da, Bashan canında ızın tabhandıla.

Kanuhları kıznı kaytarıgız deb, iş terenñge kete başlaganında, Kamgut kavumu:
- Biz kıznı kelinlikge deb, kaçırıb kelgenbiz, tilesek berlik tül edigiz. Sabiylikden oguna kesibiz kolubuzda ösdürlükbüz kelinibizni. Ma bu caşçıkga keltirgenbiz, - deb Kanşaubiyni körgüzgendile. Ol közüvde Kanşaubiyni da andan hazna oñglulugu cok.

Arı-beri desele da, Kanuhlanı bükgendile. Kızçık bashanda kalgandı. Ekisin eki başha üyde asırab, ösdürüb turgandıla.

Kızçık da Kanşaubiyge tıyınşlı, ariulugu sau'lay tau ellege cayılgan bir akıllı kız bolgaldı.

Kanşaubiy a, çıray tökgen, suklanç kefli bir erkişi. Ol ogay, Hadagcuklanı Gürgoka biyni caş katını, biyçe namısın ayak tübüne bırgab koyub: "O, Kanşaubiy, seni çırayıñgdan karab toyalmayma!" - degendi konak bolub kelgen caşnı körgeninde.

Künleni bir kününde taululanı şoş ellerinde ullu toy-oyun bolub, Goşayah biyçeni Kanşaubiyge bergendile. Bekmırzanı üyü kesi üyüne kız çıgargandı, kelin algandı.

Caşay turgandıla, adam suklanırlay üydegi kurab, Kanşaubiy bla Goşayah. Eki kız da tuvgandı alaga - Kantim bla Koz....

Kanşaubiyni emildeşi bolgandı - emçek egeçi, anı bla bir emçekni emgen  tişirıu. Hant eterge, çibin baldan boza kaynatırga Kanşaubiyni emildeşin Bashan özende bir tişirıu da ozalmagaldı. Ertden sayın degença, emildeşi anı aşına-suvuna karab, aşar aşın kesi kolu bla hazır etib, goppan ayak bla bal boza içirib turgandı, emçek karnaşın közü kıyıb başhalaga ışanmagança. Kanşaubiy da anı hantın bek caratıb aşagandı.

Bir colda emildeşi, söz kozgay kelib, Kanşaubiyge:
- Betimi senñge açmasam, kesimi tıyalmayma, közüm karaydı, Kanşaubiyim, -degendi, ömürlede taulu camagat eşitmegen uyatsızlıknı etib.
- Ay, uyalmagan bederbet, ol söznü menñge aytırga koluñgdan kalay keldi? Egeç bla emildeşni menñge ne başhası bardı?! -deb katı uruşhandı Kanşaubiy.
Emildeşni cüregine çıkmazlık kama çançılgandı:
- Menden kızganñgan türsünüñgü senden almasam, içgen sütüm haramım bolsun, -deb, uyatı açılgan betine sıyınñgannı aytıb ketgendi.

Andan sora talay zaman ozgandı. Emildeşi bir kün ertden bla Kanşaubiyge biyagınlay boza goppannı uzathandı. Tişirıu'nu halın, kanın tab körmegendi, aşhı zatnı uzatmaganın sezgendi Kanşaubiy. Alay a tişirıu uzathan ayaknı almay koyarga bolalmagandı, algandan sora, canına korkub, ızına kaytarırga tartınñgandı da:
-Teyri ursun seni, andan sen tab, emildeşim... Ay, medet a, -deb, goppan bozanı erlay içib koygandı.
Arı deri bir canına burulub, közlerine deri cavlugun cayagına tartıb turgan emildeşi, ol alay aythanlay, sokuranıb:
- Ov, men kıyınlı, men carlı, içme, Kanşaubiy, canıñga bolayım! -deb kıçırık etib, çabhandı. Alay bolsa da Kanşaubiy, bir kolu bla anı akırın arlakga türtüb, bozanı içib boşagandı.

Ol künden arı anı halı türlenñgendi, içinden tablıgı bolmay başlagandı, taulu erkişini sıy, namıs çıragı -mıyıgı, sakalı tüşüb tebregendi. Bir kün ertdenbla ua' cukargan mıyıgın sılaganlay, koluna kelib kalgandı. Canına inciv tüşgen Kanşaubiyni üy caşavunda tatıu' kalmagandı.

İncivüne sebeb izleb, aylana başlagandı da, Koban boynuna sarkgandı. Ayazsız ekindide köksüldüm, cuka, sıgın tütün başına kalkıy, uyüb turgan bir elge kelib kirgendi. Carlırak üyge tüşüb, konaklıkda avurluk cetdirmeyim deb, karay barıb, allına bir ullu kül coppusu bolgan arbazga kaythandı.
Caraşdırıb, konakbayına inciv haparın aythandı. Bardı senñge madar eter  adam, ol ersiz tişirıu'du. Seni darmanıñg-darıñg anı kolundan kellik zatdı, aytıb köreyik, degendi konakbay.

Bir caşnı çabdırıb, tişirıunu çakırtıb kelgendile. Söleşgendile. Ertdenbla kelsin, körürbüz, kararbız, degendi tişirıu', kete turub.
Ertdenbla kirib bargandı tişirıu'nu üyüne.
- Bu palahdan kutharsañg, cañgız canımdan başha, meni kolumda bolgan zat bla ne bla deseñg da, razı eterme, -deb tilegendi.
-Ogay, -degendi tişirıu'. Duniya malga men senñge eter zat cokdu. Alay a bagayım, ceñgil bolluk iş tüldü bu, artda köre barırbız...

Kanşaubiy tişirıu bla nekâh etgendi. Caşagandı bir cılnı, kesin bakdırıb. Sau etgendi ol Kanşaubiyni.

Bir kün erini kün turuşha çıgıb, teren sagışha kirib turganın eslegendi katın.
- A kişi, -deb sorgandı, -nek sagışlı bolduñg alay bek? –Kanşaubiy cunçugandı, katınñga cuvab etmegendi. - Elliñg, üyüñg, üydegiñg esiñge tüşüb sagışlı bolgan bolursa, aşhı kişi, ayıb cokdu añga da, -degendi katın. -Tansık bolgan bolursa sabiyleriñge da, beri aytalmasañg da. Bar, alanı da kör, haparıñgı da ayt. Avruvuñg cañgırıb kalırga bollukdu, anı esleb cürü. Cıl közüne cañgırıb kalganı bolsa, coklarsa bılay beri. Bar, aşhı kişi, san carañgı bagıb, cürek carañgı aşlandırıb turmayım.

Kanşaubiy, Gencatayın cerleb, Bashan taba aylanñgandı (genca tay -kaçda tuvgan_tay, atlıgı igi boladı, deydile. Kanşaubiyni alaşasını atı Gencataylay kalgandı).

…Kanşaubiy avruvuna sebeb izley ketib, başsız bolub kalganında, üydegisine, elge da kavga kirgendi. Ne bolub kaldı ol asıu'lu adam, deb kıynalgandı camagat, ne kıyınlıkga colugub kaldı süygen erkişim, sabiyleni  atası, deb Goşayah da cılamugun kebdirmey, cürek kıyınlıgın küv'de aytıb caşagandı:
"-Kel. Karaçaç, Kara taşdan karayık,
Cılay-cılay anı uzununa carayık,

Ol zamanda taulula Töben Targa buruv etib, eşik kılıçla salıb turgandıla. Bir kün Goşayah da, Karaçaç da deppanñga çıgıb, Kara taşha olturub, Bashan özenni enişge karab turganlay, Töben Tardan bir atlı körünñgendi.
-Üsündegi Kanşaubiyge uşaydı, tübündegi Gencatayga uşamaydı, Karaçaç? - deb, sorgandı Goşayah atlını körgenley.
-Tübündegi Gencatayga uşaydı, üsündegi Kanşaubiyge uşaymıdı, Goşayah? - degendi Karaçaç…

Kelgendi Kanşaubiy üyüne, curtuna, kuvanç tıbırlı bolgandıla sabiyleri,  adamları. Ullu  kuvanñgandı camagat da.

Caşab turgandıla bir bölek aynı, alay a Kanşaubiyni caşavunda, üyünde algınñgı basım ornalmagandı. Cüregin korkuv buzlatıb, mıyısın sagış kısıb, avruvum kozgaladı deb, aman bla keçinñgendi. Homuhluk horlagandı Kanşaubiyni, akılı etgen onovundan ese, cüregi aythan oñglu bolgandı. Erkişi tülmemi men, bir kün tuvganma, bir kün öllükme, deb kölün-cüregin erkişiça begitib tohtayalmagandı, Kañgiç kibik sanların hılevlikge ceñgdirgendi.

Sau' cılnı aylanñgan, cürügen cerin açık etmegendi, ızın acaşdırgandı Kanşaubiy. Sormagandı Goşayah da, kesi aytır tıyınşlı körse, haparın, degendi da.

Tiriligin unuthan taulunu bir kün sanları tüşüb, butu-kolu kıyılıb kalgandı. Ol birsi katını aythança bolub, avruvum cañgırıb kaldı şoydu deb, es taşlagandı. Sora ızına keter kaygılı bolgandı. Keterge ua' Goşayahha közü karagandı, andan ayırılıb ketelmegendi.

Kalay da etib, Goşayahdan kölü çıgar madar, kesini cüregin andan suvutur madar, ketib kalsa, ızına, Goşayahha, tansık bolub kıynalmazça madar izley başlagandı. Cazıksınmagandı Kanşaubiy ol asuvlu adamnı, alamat tişirıunu.
Künnü közü başlaga karab, bir ertdende Kanşaubiy cukusundan sora Goşahha aythandı:            
- Bir zat  tileyim: tüş da orundukdan, kımcalay eşik artına barıb kayıtçın ("Alay körsem, kölüm çıgar ese ua", -deb kelgendi kölüne).
- Ay, medet, anı aytmasañg igi edi, -degendi Goşayah. - Aythanıñgdan arı seni sözüñgü kalay eki eteyim, -deb sılcırab, cuvurgan tübünden çıgıb, enişge çögüb, ceñgil oguna kutas çaçın tozuratıb, -sırtına atıb üsün cabıb eşikge deri bargandı. Alayda enişge çögüb, erlay çaçın allına atıb, etin körgüzmegenley kaytıb, ornuna cathandı.

Goşayahnı tabışına, akılına, tişirıu namısın alay saklay bilgenine da oylaşmagandı ol cazık adam, tentirey tebregen nasıbsız kişi.

Goşayah anı kucur tilegin nege bardırırga bilmegendi.
-Kel, Goşayah, kün uvatıb kaytayık, -degendi cay künleni birinde Kanşaubiy. - Köbden beri körmegense Bashan sırtlanı çırayın. Sen ol sırtnı, men bu sırtnı barayık, tüşden atlab ma ol cerde tüberbiz. - Nögerle koşub, Goşayahnı atlı etib, sırtnı örge aşırgandı, kesi ua' Kantim bla Koznu da birgesine alıb, Bashan Tardan enişge aylanñgandı. Birsi katınına (avruvun bakdırgan katınına) ketib kalgandı.

Kesinde bala bolmagan, balanı tatlılıgın bilmez -sabiyi bolganla Güşayahnı bolumun añgılarla…
"Mından arı bu cerlede  bolalmazma,
canım sau'lay bılaylada kalalmazma",
-deb ant etedi ol.

Andan sora, köb ayak urmay, kayınların -Elbuzduk bla Gilâstannı, cuvugun-teñgin da kobarıb, Kanşaubiy ketgen canına -Koban boynuna sarkgandı. Anı ızından taulula da Koban boynuna, Üç özenñge, Tau tübüne, bir kere solumlab ketgen curtlarına sedregendile. Költürülelmey da köbleri kalgandıla anda.

Köçe kelib, bir bölek üydegi Avar-Sırtında Lahran-Başında koş salgandı. Alaydan keter künlerinde, kart Ginarduka öledi da, anı alayda - Agaç çıkgan Lakran Başında -basdırıb, Karaçayga tüşgendile.

Kanşaubiy bla sabiylerin a unutalmagandı asıl katın, carlı ana -Goşayah. "Kanşaubiy tuvganlay, tau ellege Teyri eşik açıldı,
Kanşaubiy ketgenley, tau ellerim, kuş tügünley çaçıldı",
-deb cırlagandı, cılagandı ol.

Kele kelib, Ullu Ayrıdan avgan cerde Goşayah biyçe kala işletib, kızları bla  Kanşaubiyden hapar tabar muratlı bolub, muthuz caşavun aşırgandı. Ölürünü allı bla Kart Curtda bastırıgız deb, osiyat etgendi. Goşayah biyçeni taulula Kart-Curt kabırlada asıragandıla.

Üçcüz cıldan aslam zaman ketgendi andan beri, deydile haparçıla, cırçıla. Cürek inciv uvadıh etgen tişiruvnu ol zamanlada da cazıksınñgan bolur camagat. Taza cürekni süymekligine, adamlıknı asuvlu şartlarına, adam ulanı sınagan kıyınlıgına etilgen cırnı, aytılgan haparnı halk ol zamandan beri cogaltmay kelgendi.

Men da aladan birni cazdım. Cırnı, haparnı mında aytılgandan başharak  zatları da bolur. Keçigiz, alanı da eşitgenme. Tüzüregi bılay bolur deb, kölüme keledi.

LAYPANLANI Seit.
"Leninni bayragı", 1965 cıl, iünnu 13.

KANŞAUBİY BLA GOŞAYAH
(halk balladala)

Biy Bekmırzaga tuvgan edi tört ulan:
Tamadalarını atı -Kamgut biy, 
Anı gitçesini atı -Elbuzduk,
Anı kiçisini atı -Kanşaubiy,
Em kiçilerini atı -Gilâstan.

Gilâstan -sabanladan eşekleni sürüvçü,
Kanşaubiy -kızlanı kelin otovda
İçgi sözlerin bilüvçü,
Tamadaları Kamgut biy -
Cesirlikge cürüvçü.

Kamgut biy Goşayahnı körgendi
Sabiy kızçıklanı içinde;
Seyir bir ariu kızçık,
Buzugu bolmay üsünde.
Kamgut biy anı urladı,
Bir kişi da körmedi,
El-Curtuna keltirdi, birövge da bermedi.
Eltib, anı emçek anasına bergen edi
Zamanına kelse, alırma deb,
Anı kölüne kelgen edi.

- Anam, meni asıragança, munu da asıra,
Bir kişige körgüztmey.
Asıradı anı ceti cıl cer üyünde
Birövge da körgüztmey.
Kamgut biyni emçek anası anı atına
Goşayah biyçe atadı,
Anı katına adam koymayın,
Birgesine catadı.
Kamgut biy, anı emçek anasında
On ceti cılı cetgen kün,
Barıb, anı alay körgendi.
Kamgut biy, anı körgenley,
Ahşı katın bollugun bilgendi.
Kuvanñgandan, kesin tıyalmay,
Kesi allına külgendi.
Anı körüb, Goşayah biyçe süyündü.
Goşayah biyçeni haparı
Tau ellege bilindi.

Goşayah biyçe, bılay aytıb, küv etdi:
- Men algı burun  
Kamgut biyge barganma,
Köb caşamay, Kamgut biyden
Tul katınlay kalganma.
Karnaşları ne eterelle,
Men Kamgut biyden kalmasam,
Elbuzduk kara cer kabha edi,
Men añga barmasam.
Sora men Kanşaubiyge barganma.
Kanşaubiyni bar edi emçek ulanı,
Ol a kim edi deb sorsagız -
Hadavcuklanı Gürgok biy.
Kanşaubiyim taymay añga 
Konakga baruvçu edi.
Kanşaubiyim ariu edi,
Gürgok biyni katınını
Közü añga karavçu edi.
Sora bir kün Gürgok biyni katını
Kanşaubiyge aythandı:
- Sen ariusa, közüm sañga karaydı,
Tıyalmayma caş cürekni,
Cüregim sañga taraydı.

- Sen meni emçek ulanımı katınısa,
Seni bla men ol işni etalmam,
Goşayah biyçeni koyub, seni bla ketalmam.
Biyçe bılay aytıb cıladı:
- Bashan başı tarak-tarak kayala,
Ala bir-birine avga edile,
Men caşagan bu tar özenñge
Kara kanla cau'ga edile!

Cılay-cılay, Goşayah
Kanşaubiyden tiledi:
- Gürgoklaga barma sen,
Bir palahı cetmesin katınını,
Hıynı-mıynı biledi,
Etgen muratına cetginçi,
Ol seni koymaz,
Kanıñgdan da toymaz,
Ol sañga eterin etginçi!

Gürgok biyni katını,
Kanşaubiyden tüñgülüb,
Boza bla ot bergendi,
Boza içib, mıyıkların sürtgenley,
Mıyıkları kollarına kelgendi.
Mıyıkları alay bolub körgende,
Gence tayga minñgendi.
Andan sora ol, kaçıb,
Dağıstanñga kirgendi,
Dağıstanda bir usta katınnı
Haparın bilgendi.
Ol katın aythandı
Kanşaubiyni körgende:
- Men sañga karamam,
Katınlıkga almasañg,
Sau eterge men boynuma alama,
Meni koyub, sen üyüñge barmasañg.
Ol katınnı alıb,
Kirgenley anı koynuna,
Mıyıkları erlay keldi ornuna.

Alaşa boylu edi ol katın,
Uzalıb, kübürge cetalmay edi,
Kanşaubiyni razı etalmay edi.
Bir kün katın, uzalıb, kübürge
Cetalmaganın körgende,
Kanşaubiy añga külgendi,
Kanşaubiy aytmasa da,
Katın anı kölündegin bilgendi.
- Nek külese, barmıdı seni katınıñg,
Bar ese, uzunmudu sanları?
Men bileme, unutmaysa sen anı.

- Bardı meni Goşayah deb,
Uzun boylu katınım,
Cüregimden ketmeydi
Uzun kara çaçları,
Anı amaltın tas boldula
Bekmırzanı caşları.

Sora katın añga aythandı:
- Bar endi, canıñgdan süygen
Goşayahnı bir kör, -deb, -
Cıl közüne kaytıb mañga kelmeseñg,
Korkuv bardı, mıyıklarıñg tüşer, -deb.
Darman berdi cıl közüne içerge,
Anı bla biyagınlay mıyıkları tüşerge.
Kanşaubiy Genca Tayga minñgendi,
Çaba-corta, Bashan taba kelgendi.
Goşayah biyçe anı izley aylanñganın
Alayda sorub hapar bilgendi.
Andan urub El-Curtuna kelgendi,
Canından süygen Goşayahnı körgendi,
Sora tohtab caşarga murat etgendi.

- Mañga Allah buyürgan bolur, -deydi, -
Cıl közüne cetgende,
Biyagı darmannı kabhanma,
Mıyıklarımı, algınça,
Eki koluma kelib tabhanma.
Açuvlanıb, mıyıklanı
Kolumdan atıb, çaçhanma.
Dagıda aylanıb, biyagı
Dağıstanñga kaçhanma.

Kanşaubiy Goşayahdan
Bılay aytıb tiledi:
- Men öleme seni üçün,
Seni kımıca etib körmesem,
Entda kaytıb kelirme,
Bu avruvdan ölmesem.
Goşayah biyçe uyaldı,
Uyalsa da, ne etsin -
Kımıca katın
Çaçın iydi allına,
Üy tübünde cürüdü,
Çaçın iyib sırtına.
Çaçı cabdı sanların,
Bir zatın da körmedi,
Kanşaubiyni muratı
Bir fayda da bermedi.

- Ne eteyim, tişirıunu kımıcası
Erişi boladı, körsem,
Kölüm çıgar edi.
Har tişirıunu çaçı,
Goşayahnıça, uzun bolsa,
Tişirıu, barı çaçı içine bugar edi.

GOŞAYAH BİYÇENİ KÜWÜ

- Kanşaubiyim tas bolgandı,
İzleyme da tabmayma,
Kanşaubiyim ketgenli, bir keçeni
Belimi teşib catmayma.

Cıla, cıla, carıllık,
Carlı Goşayah!
Men ne eteme da, kelgen colun körmeyme,
Börü bolub, kara agaçha kirmesem,
Ne eterimi bilmeyme.

Kim ölür, bu biyleni küçlerinden kutulub?
Kanşaubiyim tura bolur,
Birlede cesir bolub, tutulub.
Kanşaubiyni izley-izley,
Kan çabhandı eki közüme.
Nek iynanñganem Hadavcuklanı
Kahme biyçeni sözüne?! -

Karaçaç bolgandı Goşayahnı nögeri.
- Kel, Karaçaç, Kara taşha barayık,
Cılay-cılay, Kara   taşnı 
Uzununa   carayık.
"Men da carılama, sen da carıl,
Kara taş!" - deb cılayık.

Kel, Karaçaç, Kara taşdan
Töben targa karayık,
Kanşaubiyim kele ese,
Cürügenlege sorayık.
Kelmey ese, cılay-cılay turayık.
Biyagı kanlı kayaga örleyik.

Aylandık da, Kara taşdan atlandık,
İzledik da, Kanşaubiyni tabmadık,
Kanşaubiyimi tabmazlıgımı bilgenme.
Kanşaubiy igi edi, ah, demezden,
Ol tögerek ariu kala üyüñg bolsa,
Bek da aşhı edi anı içinde,
Goşayah kibik, kara kaşlı biriñg bolsa.
- Karaçaç, Kanşaubiy ketgendi
Mından ozub, arı tauga.
Andan keltirir sañga 
Nakut-nalmaz, altın savga.
Altın savga seni bolsun,
Kanşaubiyni karab cañgız bir
Körmeklik meni bolsun!

Kan keçiüvden arı ötgendi
Genca taynı ızları, 
Meni kibik cılay kalsınla
Meni bu kaygıga salganla -
Hadavcuklanı sarı çaçlı kızları.

Alay esegiz alıgız,
Kabırımı Kart Curtda salıgız.
Kanşaubiyim, seni üçün
Köb kıyınlık körgenme,
Aylana kelib, Karaçayda
Aman bla ölgenme.

Kanşaubiyim, sen kelseñg,
Kün betni carıthan,
Keñgden kesin tanıthan
Keşenemi körürse,
Meni tüzlügüm bar ese,
Sen da meniça ölürse.

Haparımı aytırla Karaçaynı kartları,
Meni bu künñge koygan
Hadavcuklanı it biyçelerini
Bolga edi bir da kalmay artları!

Goşayah biyçeni üsünden aytılgan, cazılgan haparlanı, cırlanı cıyışdırgan -cazuvçu BAYRAMUKLANI Fatima.

05-04-2005

Kaynak : www.Elbrusoid.org

düzenleme :www.AfyonKaracay.com

<< artha