Halk nesi bla halkdı? Bizge “Karaçaylıma” deb ayttırgan nedi? Kaysı şartladıla? Canıbız tagılıb turgan Koban, Teberdi, Cögetey, Gum özenle mi, ogese töppelerin kögge tireb turgan taula mı? Nedi bizni “Tau'luma!” deb öhtemlendirgen?! Tartuv sogulsa, çıgıp tebseribiz kelgeni mi? Orayda aytılsa, ejüvge koşulmay kalalmaganıbız mı? Ayrannı, nartüh gırcınnı, cırnanı, bek erkeletip aşaganıbız mı? Nedi bizni Karaçaylı etgen? Tilibiz? Adep-namıs şartlarıbız? Bir-biribizge “Alan...” –deb söleşgenibiz!? Biz çille cavlukla da kısmagan, millet çepgenle da kiymegen, burunñgulaça iynar ayta da bilmegen, kiyiz basarga, boza eterge da üvrenmegen kavum, nek karaybız ötgen ömürlege alay, nege ese da tansık bolgança, neni ese da andan beri köçürürge izlegença?! Kanıbızda bolur anı sıltavu. Ötgen ömürde milletni körmegeni, çekmegeni kalmagandı. Al cılından başlab, ahır cılına deri sınab karasañg, halkga kıyınlık da, zavukluk da keslerin unutdurmay, almaşıb kelib turgandıla. Kuançnı “tatıvun” da biledi camagat, carsuv da kesin tanıtır üçün kalmagandı. Açlık, tokluk da har taulu üyde bolgandı konak. İgilikge uvlanıb, igi şartların saklarga küreşib kelgen halk, cıyırma birinçi ömürge kuru millet atın tül, tilin, adeb-namıs şartların, tin baylıgın cüregine sıyındırıb öttürgendi. Ötgen ömür koygan sınam, amanı igisi bla da, halibizde, caşavga karavubuzda, har nege baga berivübüzde köb zatıbıznı türlendirgendi. Köb taulu bügün taularına sıyınıb caşagannı keslerine azga sanaydıla, köble akılları-bilimleri bla bütöv düniya daracaga çıgıb, atların, halknı atın da igi bla ayttıradıla... Arabızda ana tilibizni bilmegenle da az tüldüle, millet şartlarıbıznı caşau colda artık-cügge körgenlege da coluguvçanbız, tin baylıgıbız bar-cok eseda iste-megenle da bardıla. Alay bolsada aslamıbıznı kanıbız turadı biyagınlay. Ol a, eski cırlaga da, çille cauluklaga da, ötgen ömürleni başga ızlarına da turadı tansıklay. Adeb-namıs, urlanñgan kıznı buyuga bilivün, namısına bekligin, ariuvlukga tabınıvun, kubulurga öçlügün oyuvlarında saklagan çille cavluknu tansıklamay ne etgin? Seyir tül müdü atañg-anañg halkıñg esinde saklagan zat, seni başıñgdan da ötgença bolub, cüregiñge ömürlükge tüyrelib kalganı... SABİY BOLURUM KELEDİ Bir-birlede sabiy bolurum keledi... Kölde, cüze barıb, cagasına cetgenley, ariuv du'adak, kanatların kagıb, alanı avur etib turgan suvnu, tört canına bürküb, cenñgillenib, omak-omak atlay ketgença, esimi bileb, cüregimi avrutub turgan sagışla, suv tamçılaça, üsümden ketib, cılla salgan avurluk, can çırakça, erib, üsümden tüşüb, közlerimde muhurların koygan aylanç colla, maral canñgur caugan közüvde çıguvçu cankılıçga burulsala... Men a, gitççe kızçık bolub, kün tayaknı uuçuma cıyama deb, küreşsem... Bir-birlede sabiy bolurum keledi... Anamı eteginden tuta, konakga barırım. Anda, toyda, tebsey turgan caşla bla kızlaga karay, menda ullu bolsam deb, kesimi em ariuv, em nasıblı kıznı, közüme körgüzüb, zauklanırga. Allımda – kıyırı – uçu bolmagan igilikge eltirik col, anam da –katımda... Bir-birlede sabiy bolurum bir bek keledi... Sagışlanı da, carsuvlanı da, tüblerinden ıçhınıb, sabiy cürekni cenñgilligi költürüb, kökge, kuşça çıgarım. Kökge çıgıp, künñge, culduzlaga cuvuk bolub, ala bla birge hurmetni, nasıbnı carıkların cerge, adamlaga seberim, bulut tolkunlada cüze, kün tayaklada cuvunurum... Bir-birlede sabiy bolurum bir bek keledi... APPANI CIR ÜLÜŞÜ Bizde cırlay bilmegen cokdu. Anna tılı basa, cau çaykay da süygen cırların akırtınçık cırlaganlay turadı. Anı üçün bolur, etgen hıçınları bir tatlıla boladı. Kart-anam ingiçge avazçıgı bla zikir aytıb turadı. Anı bir cılı, cumuşak kolçukları bardı. “Caşım, bılay kel, tansık bolganma”, -deb ol meni bir künde eki-üç kere, kesine çakırıb, kuçaklauçandı. Ol kartçık bolganı üçün, cenñgil tansık bolub kaladı. Tobuklarına başımı salıb oltursam, başımı sılay kelib, cuklatıb koyadı. Zikirleri mi, cumuşak kolçugu mu cuklatadıla, bilmeyme. Kişige aytmayma, em bek a Akkanı süyeme. Ol men anı tanıganlı haman da cırlaydı. İyneklege aş sala, baltanı biley, cülgüçü bla çıbıknı cona, menñge hoynuh ete, cırlab aylanadı. Akırtınçık, kesi kesine. Biz tilesek da cırlaydı. Tiletib küreşgen adeti cokdu. Aşa degen bla, cırla degenñge tiletgenni, ol ayıbga oguna sanaydı. Kuançlada da, Akkanı koluna algış ayaknı berib, algış ettirib boşagandan sora, bir cırlasañg a, desele, kesine mahtau çakıra turmaydı. Mahtaunu cırga salıb: -Ayhay da, cırlayım, siz tınñgılarga cigit boluguz, -devçendi ol. Cırlasa va... Mıdah cırnı cırlasa, kaşları da, cıyılgan kuş kanatlaça, enişge karab, kesida allına karab, mıdah cırlaydı. Carık cırnı cırlasa, açılgan kuş kanatlaça, kerilib kesi da adamlanı başları bla, örge karab, carık cırlaydı. Menñge cırlama demegiz ansı, cırla degenigiz üçün, kölüm kallık tüldü, -deydi Akka. Kesi akka bolganlıkka, avazı attâlay turadı. Ol anñga zaryadka(doping) ettirib, kart etmey turadı. Cırnı koy da, zikirge köç, zamanıñg kelgendi, ser kişi, -deüvçendi Amma anñga. Cır da zikirdi. Zikir Allahga mahtau beredi, cır Allah caratgan canlaga, Allah kuragan düniyaga mahtau saladı. Allahnı işine mahtau berseñg, ol Allahga mahtau bergen tül müdü? –deydi Akka. Ket Allahnı çamlandırasa, sabiyle da eşitmesinle seni ol sözleriñgi, ser kişi, -deb koymadı Amma. Men a eşiteme. Akkanı sözlerin teli sözlege sanamayma. Ogay, Akka tüz aytganñga uşatama men. Akka ters kalay aytırıkdı? Amma va? Amma da ters aytmaydı... Canñgılgan etedi. Koy kız kaygıñgı, -deydi Akka Ammaga sakal cülgüçün biley. Anı sakal cülgüçü busagattagı omak cülgüçleden citidi. Akka aytadı alay. Ol har neni da em tüzün biledi. Bizni başıbıznı da anı bla kesi cülüydü. Akka mılı çaçıma, sapın cakdırıb, başımı cülüy başlasa, har col sayın, Annâ korkub, üyden çıgıp ketedi. Akkanı kesine cuk aytmaydı. Artından a: “Atamı ol aman bıçagı”, deydi. Akka cülgüçüne alay aytganın bilse edi... Meni başıma Akka cara bir kere da salmagandı, Annâ va korkganın koymaydı. Akka cırlay-cırlay, cülüb çıgıb kaladı. Sora başıñgı sıb-sıydam etib cıltıratsa, algış da ete, erkelete, celkeñge azçık kagar. Ol kımca baş açımaganlay “şab” deb, tavuş eter. Allahım –cüregimde, cırım –tilimde, ala birbirlerine çarlamay esele, sen meni bla nek küreşese? –Zikir aytırga da, ogay deb mi turama, sözlerin bilmeyme ansı, deydi ol. Cırga tırmaşgança tırmaşsañg, billik ediñg, -deb koymadı biyagı Amma. Sen aytganlay ser bolgan başda, anda bolgan sürtülmey turganlıkga, cañgı cuk cagılmaydı, -deydi Akka. Da, tur sora alay et da. Canñgı cetgen caşcıkça, sızgırda aylan, -deydi Amma kölün kaldıra. Sabiyleni tögeregiñge cıy da, alaga cırla da tur. –Sabiyle cırlarıma tıññgılaganlarına va bek kuanama. Cırlarım –ala meni derslerimdile sabiylege, cırnı süygen bir adam amanlıkga başın salmaz. Cırnı kerti süygen bir insan kuançdan callab, kıyınlıknı colun saylamaz, -deydi Akka. Sora menñge aylanıb; -Caşım, Kartanañg añgılamaydı; men sabiy -caş közüvümde, caşaunu kıyınlıgından, cır ülüşümü hayırlandıralmay kalganma. Sabiyley, öksüzlük sınab, kesimden gitçeleni ayak üsüne salırga, Anama nögerlik eterge kerek boldu, endi va, derge, asker kullukga aşırdıla, andan da kutulama derge, uruş başladı, ol boşalmaganlay, köçgünçülük tüşdü başıbızga... Men kaçan cırlarık edim?! Endi üydegimi allında borçumu da artga atıb, cırlayma desem, unamaydı. Tört kere üy işlegendi bu kolla, caşım, -deb Akka, terek tamırlaga uşagan ullu kolların allına tutub. –Kim ese da cır ülüşün, caş zamanında alıb, cırların cırlab boşagan ese, menñge endi berilgendi ol zaman. Cır ülüşümü hayırlandırmaganlay, kabırlaga barır akılım cokdu. Ol ülüşnü kişige koyallık tülme. Ol canıñgça, cañgız senikidi! Cır ülüşüm meni üç cıyırma bla on cılnı saklagandı. Nasıblı adamla cır ülüşlerin saulay caşaularına sozadıla, -dedi Akka sözlerin cüregini tereninden beri ala turganı tanıla. –Alay a men da tülme nasıbsız. Nasıbsızla, caşım cır ülüşlerin alırga zamanları bolmay ketgendile. Menñge va zaman berile turadı, Allahha bolsun miñg şukurla. Kartanañg a, caşım, menñge açuvlanmaydı, açuvlañgança etedi. Sen da, men da caş zamanıbızda neg cırlamadık, degenligidi. Sen alayçıgın bilib koy caşım, bilgeninñgi va, kişige aytma, -deydi Akka. –Dagıda; cır ülüşüñgü unutma. Allahnı em igi saugalarını biridi ol. Allah adam balasın nasıbga, kuvançga caratgandı, biz kesibizbiz kesibizni carlı, harib etgen da... Akkanı cır ülüşü. Ammanı cır ülüşü. Meni cır ülüşüm. Seyir ülüşle! ... orijinal metin : www.elbrusoid.org |
|