<<anasayfa
Bayrak üsünden, Alanla(Gunnu) ayırıb süygen betleni üsünden.
1. BİRİNÇİ BAYRAK KAYDAN KELGENDİ
Bayraklanı istoriyaları (tarihi) bek teren, uzak zamanladan başlanadı. Bayraklanı, standartlanı, flaglanı, vimpelleni tarihin tintgen saklagan ilmuga "veksillologiya" deydile. Buruñgu Rimde (Roma), uzun öre kuruknu köndelenine tayaknı begitib, ol tayakga da boyaulu kumaçla takgandıla. Bu zatnı atına "veksüllüm" degendile. Buruñgu romen "veksüllüm" -bügüñggü bayraklanı ata-babalarıdı deydile evropalı tarihçile. Veksillografiya bu veksüllüm sözden kuralgan boladı. Evropalı veksillologla aythanna köre, bayraklanı istoriyaları teñgizden başlanadı. Kemelede aylañgan teñgizçile, kesleri kemelerin uzakdan oguna cau/hoş kemege tanıtır üçün, uzun boyaulu bayrakla takgandıla. Kemeleni bayrakları 5-10 metre uzunlugu bolgandıla. Alay bla deydile evropalı veksillologla, teñgiz kemeleden köçgendi krallaga, askerlege, patçahlaga bayrakla. Bayraklanı, flaglanı Evropada begivü 17.nçi-18.nçi ömürlege tüşgendi deydile. Anı bla bayrak 18.nçi ömürde tabhandı Evropada bügüñgü maganasın. Alay a meni kölüme kelgen bla:
a. Kerti bayrak omaklıkga deb kuralmagandı Rimdegi "veksüllümça". Buruñgu zamanlanı koy, bugünlükde da askerle kesleri iyelik etgen şaharlanı, tavmiyikleni, keslerini bazların bayrak bla belgileydile. Birinçi maganasıda bayraknı -cau bla cu'uknu ayırırga boluşmaklıgı.
b. Adam ulu kemeden ese alga atha miñgendi. Keme işlegenden alga at üsünde uruş etib başlagandı. Evropaçıla kemelede kazau'at etginçi, miñg-miñg cıllanı alga, cigit eski türk halkla Evraziyanı bir canından bir canına, bıçak cañgı çaykalgan caudan ötgença, ötüb turgandıla. Söz üçün: 22.nçi ömürnü alga hunnu (gunnu) halk Kıtayga (Çinñge) iyelik etedi, 16.nçı ömürnü alga Rimni allına kelib, süelgen gunnu askerlege romen papa bla romen imperator birgeley altın casak töleb, başların alay aladıla. Evropaga bayraknı bugüñggü maganasın birinçi gunnu keltirgendi derge bollukdu.
c. Gunnu (türk) halkla bek terenden başlab tamgala bla malların, kesi bazların belgilegendile. Cortovulda bolganda tamgaların öre tutub keslerin başhaladan ayırgandıla. Öre tutulgan tamga bayrak bolgandı. Tamgası bolgan bay-biy bolgandı. Anı bla «bayrak» söznü tamırı bay-biy-bey sözden çıgadı, kertisi bla «bey» «bay». Alaydı da bayraknı Evropalı halklaga bugün maganasın caygan üretgen bizni ata-babalarıbız bolalla.
2. KARAÇAYMALKAR (ALAN) HALKDA BAYRAKNI ESKİ MAGANASIN SAKLANUV
Evropada cokdu bizni halkdan başha, ertdeden bugüñgge deri, bayraknı birça hayırlandırıb turgan. Buruñgu bek eski zamanlada, bayraknı maganası tukumnu, halknı, cerni başha tış tukumdan, halkdan ayırıb belgilegen bolgandı. Malga tamga bla salıb ayırgan esele, cerni adamnı bayrak bla ayırgandıla. Buruñgu zamandan bugüñgge cetgendi halkıbızda bayraknı ol maganası. Başha halkla bayraknı eski maganasın tas etib -kuru demonstratsiyalada(gösterimlerde), şovlada (show) tuthanlıkga -bizni halk eski zamanlada etgeniça busagatda da alay hayırlanadı bayrak bla. Kelin keltirgende -bayrak cürütüv üsünden aytama. Kiyöv tukumdan kelin keltirgende, kiyöv adamla barı meşinalarına (arbalarına) bayrak salalla. Burundan kalgan adetdi, avtomobil bolmaganda -atlaga, arbalaga takgandıla bayraklanı. Busagatda cancauluk, cabuv degença salalla, atı va saklanadı «bayrak» bolub. Ertde va tukum tamganı bayrak etib tuthandıla. Kelinni kaçırıb keltirgendile köbüsüne. Kelin kaçırgan gitçe cortuvuldu (nabeg v miniatüre) derge bollukdu. Karaçaymalkar (alan) halk Russiyaga koşulub adet tas bola, malla kolhozlaga cıyılganı bla tamgala unutula, kelin urlagan da cumuşak formaga köçe -tamga bayraklanı ornuna cancaulukla, cabuvla salına başlagandıla. Atı va kalgandı. Ansı ne cancauluk, ne cabuv, ne kölek bayrak bolmaganın barıbızda körebiz.
3. AK BLA SARI (ORANC) GUNNU HALKNI SÜYGEN BETLERİ
Gunnu(hunnu) ata-babalarıbıznı caşauları tarih bildirgenden miletge deri 13.nçü ömürde başlanıb miletden sonra 5.nçi ömürde bolgandı (milet/milat=Hz.İsanın Doğumu). Eki miñg cıldan uzundu gunnu halknı caşau istoriyası. Attilanı imperiyası oyulganı bla gunnu (hunnu) halknı atı türk halkga buruladı.
a. Kazah bla türk tarihçile aytuvga köre gunnu ata-babalarıbız ak bla sarı betni ayırıb süygendile.
b. Gunnu (hunnu) Künñge tabıñgandıla, keslerin künnü caşlarına sanagandıla. Künnü beti va Ak bla Sarı boladı. Atları da andan aytıladıla "gunnu-günnü-künnü-kunlu". Bügünda bardı Malkarda eski tau el -Künnüm bu sözden kuralgandı. Alay bla «gunnu» degen bügüñgü tilibizde «künnü, künlü» boladı.
c. İyleñgen, cuvulgan terini beti ne ak, ne sarı boladı. Andan da gunnu (türk) halkla ak sarı betli terilege üyrençek bolgandıla.
ç. Gunnu atababalarıbız burun Kıtayga iyelik etgendile. Kıtay Imperator buruñgu zamanlada, buddizm din bugünlükde süygen betleri Sarı (oranc) betdi. Esta, bizni ata-babalarıbız süydürgen bolurla sarı betni kıtaylılaga, aladan gunnu halkga köçgen eseda tüzün bügün kişi aytalmaz.
d. Sarı (altın) bet -baylıknı, ırıshını belgilegen betdi. Kavkazda caşagan türklüleni (skif, gun, alan, bulgar, hazar kaumla) eski kabırlarında türlü-türlü altın kerekle tabadıla. Altın kerekleni bagalatıb, kabarlıga(kabırlaga) anı bla salgandıla ata-babalarıbız. Anı bla sarı bet bir canı bla gunla tabıñgan künnü beti, ekinçi canı bla altınnı beti boladı. Ol demeklik, sarı bet gun_alanlanı zamanlarında Teyrini em baylıknı belgisi bolgandı. (I.Mızıyev bildergeñge köre gunnu bla alanla Evropanı bir canından bir canına çıgıb 2.nçi-5.nçi ömürlede kazau'atla bardırıb turganla)
4. AK BLA SARI BETNİ KARAÇAYMALKAR HALK AYIRIB BEK SÜYGENDİ
Bu betleni süygen bet bolganına buruñgudan oguna tilibizde kalgan erkişi-tişiruv atla bla tukumla şagatlık etedile. "Ak" bla "Sarı" degen tamırladan kuralgan talay at bla tukum atla.
a. Akbilek -nart Sosruknu katını, Akbiyçe-Akmaral canavarla uu'v Teyrisi-Apsatı, Aktamak, Akay, Akbaş, Aktay, d.a.k.(dagıda ala kibik). «Ak» degen tamırdan kuralgan atla köbüsü tişiruv atladıla. Andan da belgilidi ertdeden süygenleri ak betni ata-babalarıbız. Tişiruv atla köb bolganı va matriarhat* zamanladan kelgenin körgüzedi. Zaman kete bara, ak degen söznü maganası tişiruv atlada eriüv (ariuv) degeñge burulgandı.. Bılayda keltirgen tişiruv atlanı nart eposdan alganma. Sanavga köre nart epos Gunnu Halknı zamanlarında kurala başlagandı. Bu tukum atladan kuralgan tukumla bizde köbdüle: Akayları, Akkıyları, Akkolları, Akkuşları, Akbayları, Akbasları, Akbolatları, Akkulları, Akkızları d.a.k.
b. «Aksüek» deb camagatnı elitasına aythandıla buruñgula
c. "Sarı" söztamırdan kuralgan adam atlada köbüsü erkişi at boladı. Sarı, Sarıbaş, Sarıbiy, Aysara (tiş.at), Sarıkul, Saray(Sarı+Ay), Sarıbek, Sarıhan, Sarıtay, Sarıbiy d.a.k. Bu tukum atladan kuralgan tukumla bardıla karaçaymalkar halkda: Sarıkaları(Saraka), Sarakkulları, Sarabaşları, Sarıları d.a.k. Altınnı skifleni(iskitleni) zamanlarından oguna bagalıtıb, kabırlaga altın kerekle salgandıla. Altın sarı betli bolganı kimge da belgili.
ç. Entda koşarım: kuzey türklüle, alanla da içlerinde bolub, Evraziyada köb hanlıklaga, cerlege, şaharlaga, suvlaga, halklaga -«Ak», «Sarı», «Kök» söztamırladan kuralgan atla atagandıla. Men bılayda kuru "Sarı" söz bla baylamlı türk kavumlanı atların cazama. «Kök» bla «Aknı» koyama.
ç.1. Sarmatla alanladan alga caşagan, alanlanı atababaları. Bılanı atları da "Sarı+mat=sarı+bat" "künbat sarıla" degenligi bolurmu?
ç.2. "Altın" Orda, ara şaharı da "SarıAy, Saray". (14.nçü ömürge deri Alaniyaga bek ullu honşu kral, artdarak Alaniya (karaçaymalkar) Altın Ordanı vilayeti bola turgandı).
ç.3. "Sargatla" deb Sibirde türk kavumla 11.nçi-12.nçi ömürde caşagan.
ç.4. "Sarıkla" türkmenlede etnik kavum. Türkmenlilege köb sarmat-alanla koşulganına tarihçilede işek cokdu.
ç.5. "Sartulla" moñgollaga 16.nçı-17.nçi ömürlede koşulgan türk gruppa.
5. KÖK BET BİTÖV KUZEY (ŞİMAL) TÜRKLENİ, ARTIKSIZDA ALANLANI SÜYGEN BETİ
Kök betni ayırıb süygen zaman türkütleni atı bla baylamlıdı. Küñge tabıñgan zaman, kökge tabıñgan zamañga avuşunadı. 5.nçi-6.nçı ömürlede tabınuv künnü Teyrisinden (Biyinden) köknü Teyrisine (Biyine) akırın köçedi. (). Karaçaymalkar (Alan) halknı , başha türk halklanı em ullu Biyi Köknü Teyrisi boladı. Ol zamandan bügünlükge deri "kök" bet alanlanı kalgan betleden ayırılıb çıñg sıylı betidi. Añga tilibizde, istoriyabızda sagatlıkla bek köb kalgandıla.
1. «Kök» Teyrisi kalgan Teyrileden baş bolgandı.
2. «Kök» degen söznü eki maganası
a. «kök» -duniya başı galam
b. «kök» -boyaulanı, betleni bir türlüsü.
3. Kök degen boyaunu/betni maganası sıylı-ullu bolganın andan oguna körügüz. Boz betli, kül betli, caşil betli canıvarlaga-zatlaga-bitimlege barına KÖK deb koyganbız.
Söz üçün -
a.) kök börü,
b.) kök hans,
c.) tau kögergendi,
ç.) köget -tereklede ösgen bitimle,
d.) gokga -çakgan gül'hans,
e.) köken -gitçe terekçik,
f.) Kokay -adam at, caşçık degen maganada,
g.) kökürek -kök cürek,
h.) kögürçün -"kök ürçün" -kanatlı. Kıshaça aythañga, buruñgu alanla kökden tüşgeñge da, cerden çıkgañga da Kök Teyrisi bla baylamlagan bolurla, bu körgüzgen bitöv sözleni "kök" degen söztamırı bardı.
4. Atla, tukumlada bek köbdüle bu söztamırdan kuralgan. Kögala, Gokka, Kokay, Kökey, Kökközları, Kökbiyleri, Goguyları, Goguları d.a.k. Kalgan betle: kara, mor, kızıl, boz, caşil-barı birgeley tilibizde, folklorubuzda ne ak, ne sarı, ne kök betleni cañgızına teñgli sıyları bolmagandı. Tuvra başha türlü bolgandı. Nart epos da nartlaga (alanlaga) cauluk etgen emegenleni başha atları "haralla". "Haralla" degeni "karala" degen maganada, "hara" söz bla baylamlıdı bügünda aytıuçubuz "kara küç" deb. "Kara" söznü "küçlü" degen maganası andan keledi. Sosruk, Örüzmek uruş etüvçü emegenni atı "Kızıl" Fukdu bilgenigizça. Bitimlege hanslaga "caşil" demey "kök" deb turganıbıznı alga aytdım. Artda-artda bügün cıllaga cuvuk zamanlada başha milletleden ürene: kara, kızıl, caşil betleni sıyların örgerek etgenbiz.
6. ALANLANI(KARAÇAYMALKARLANI) EM ATABABALARINI CERLEŞİMLERİNİ DEVLET TUTHAN ZAMANLANI ÜSÜNDEN
Bılayda 1-7 punktlada informatsiyanı türlendirmey, http://vexillographia.narod.ru/ avtoru Lomantsov V.saytdan alıb cazama, öz-kesim koşhanım kaganatlanı, hanlıklanı cerleşimleri (territoriyaları).
1. Ullu Gunnlanı Devleti, cerleşimi-Moñgoliya bla kuzey Kıtay (204 M.deri-216 M.sora) oranc bayragı emegen suratı bla
2. Künbatı Gunnlanı Devleti, cerleşimi güney Ural (48 c-216 c mila_atiden sora) oranc bayragı suratsız
3.Evropalı Gunnlanı Devleti, (Attilanı imperiası) cerleşimi Evropanı kıbla-küntuvgu canı (375-454 M.sora) ak bayrak altın kuşu bla
4. Akgunlanı Devleti, cerleşimi Evropanı kıbla-küntuvgu canı -420c-562c ak bayrak kuşsuratı bla
5.Ullu Türklüleni Devleti, cerlesimi Rossiya bla Ukrainanı kıblası(küneyi) (552c-743c) kök bayrak börü başı bla
6. Hazar Kaganatı, cerleşimi Küzey(şimal) Kavkaz, Don bla Itil' suvcagası (651-983) kögala bayrak boz tamga bla culduzla suratı bla.
7. Altın Orda, Evropanı bitöv Küntuvgu cerleri (1236-1502) ak bayrak kızıl musliman ayı em kara tamgası bla (Lomantsov V. bu tizmeni türk-kazah plakatdan alganma deb, çertedi. Tolu iynanalmayma bu tizmege deydi. Alay a başında keltirgen dalille (delille) şagatlık etedile kazah-türk plakatnı tüz bolganına).
8. Kırım Hanlık, 1502-1783 cc kök bayrak Girey hannı T harifge uşaş sarı tamgası bla.
9. Alaniya, 1.nçi-14.nçü ömürle Şimal (Küzey) Kavkaz -bayragı kök, sarı ne ak tamgası bla üsünde. (alanlanı atları romen tarihçile cazıb 1.nçi ömürden beri aytıladıla. Alan Gaganatnı 1395.nçi cıl Topal Tamerlannı (Aksak Timurnu) askerleri tüb etgendile.)
7.KÖK BAYRAK BİZGE KALAY CETGEN BOLUR
Buruñgu zamanlanı bayrak tarihin cazgan tınçdı, bizge cuvuk zamanladan ese. Nek degeñge, uzak ömürlede türk halklanı hanlıkları, kaganatları, kıshaça aythañga erkin ençi caşavları bolgan sebebli alanı üsünden haparla köb kalgandıla. Biz a, Ereseyge koşulganlı, bizni üsübüzden oyumlanı begitib küreşgelle: karaçaymalkar halknı ne istoriyası, ne cazması bolmagandı, kesi da andan bundan cıyılgan banditleden* kuralgan bir halkdı deb. Tab «alan» atıbıznı da urlagandıla. Bu bolumda bayrak tarihibiz kaydan sagınılsın. Ereseyge kirginçi alan (karaçaymalkar) halknı bayragı kallay bolganın analogiya halda, başha halklanı üsü bla kayık.
a. Karaçaymalkar halk Rossiyaga koşulur zamañga deri, Krım Hannı bayragına uşaş bayrakla hayırlandırgan bolur. Alan-Hazar-Bulgar Halknı kök bayragı Krım handa saklañgandı. Kök bayrak krım han tohanadan tayganı bla bizde kalgan bolur derim keledi. Bayrak krım handan kalmay, hazar-bulgar üzükleden köçüb bizge, kesibiz ençi tuta tururga da bolurbuz. Krım han Adıgladan cıl sayın ullu casakla alıb turgandı-alanı içinde 100 em ariuv kızların adıglılanı (çerkes-kabartını). Karçaymalkarga va artıklık etmegendi.
b. Girey tukum krım tohananı alganında, hanlıknı kök bayragına Gireyleni sarı tamgaların salıñgandı. Krım bayrakda tamga T harifge uşaydı. Karaçaymalkar tukumlanı tamgalarında da bardı talay tamga, Girey hanlanı tamgalarına uşaş bolganla (Tıram kaumda, Orusbiylada d.a.k.).
c. Krım handa karuv, küç bolganda Ullu Karaçayda biylik Kırımşamhallada bolganı belgilidi. Tukumu oguna aytıb turadı -bu biy krım hannı şamhalı bolganın. Karaçaynı «Oliyi» degen atda turgandıla Krımşamhalları. Karaçayça "oliy" -arabça "valiy" -«vladetel'» degenden keledi. Bügünça aytsak "şamhal=şavhal=oliy" gubernator degença bolluk edi. Sora alan (karaçaymalkar) bayrakla krım hannı bayragına uşaş bolluguna çırtda işek cokdu. Alay 19.nçu ömürnü al süreminde, alan halk özen özen bölüşünüb bolganı sebebli, har ullu tukumnu, har biy tukumnu kesini ençi kök bayragı bolgan bolur, kesini ençi tukum tamgası bla. ()
8.ALAN (KARAÇAYMALKAR) HALKNI MİLLET BAYRAGI EM AHIR OYUM
1. Alan (karaçaymalkar) milletni buruñgu caşavundan bügüñge deri Ak, Sarı, Kök betle kalgan (kara, kızıl, caşil, boz, d.a.k) betleden sıylı bolub kelgendi. Añga şagatlık etgen tilibizde sözle, folklor (nart aytuvla), erkişi tişiruv atla, tukumla. Anı üçün alan (karaçaymalkar) bayrakda bu üç bet bolurga kerekdi. Bizni ata-babalarıbız türk halklanı (gunnu, hazar, bulgar), alanlanı da ençi öz bayrakları bu üç betli bolgandıla. Kalgan betleden ayırılıb bu üç bet sıylı bolgandı. Başında çertgenimça, bu künlede oguna, bu üç betden kuralgan köb erkişi, tişiruv atla, tukumla, köb cer suv atla, tilibizde saklanıb añga şagatlık etedile. Anı üçün bu üç betli bolmay bayragıbız bolluk tüldü. Alan halk musliman halkdı. İslam dinni süygen beti caşildi. Caşil betge va ne eteyik degeñge cuvab bılaydı: bizni tilde kesigiz körgença, hansnı, kögetni başha bitimni atı "kök" bet bla belgilenedi. Anı üçün "kök" bet caşil betni ornun tutadı.
2. Bayraknı kök boyavu türk halklanı süygen boyavu, ak beti kirsizlik, ekibaşlı ömürlük Miñgi Tau karaçaymalkar halk, bir, alan halk bolganına şagatlık etedile. Alaydı da demokratiyanı tamalında (temelinde) begigen bayraknı başha bayrakga avuşdurgannı ters işge sanayma. Bu bayrak turganlay, başha bayrakla kurab aylansak, alaysızda birigalmay turgan halknı ekige üleşirikbiz.
3. Cankişiları İbrahimni bayragına koşhanım. Amma bu bayrakda SARI bet cetmeydi. Köb halkla, kralla bayraklarında cerlerin belgileydile. Duniya başında em belgili bayrakda.
a.)ABD-ni bayragında 50 culduz bardı. Har bir culduzu bir statnı(state'ni) belgileydi.
b.)Evropa Birligini kök bayragında birleşgen kral (devlet) sayın bir culduz.
c.)Uzbekistannı bayragında 13 culduz -13 hakimatın(oblastın) belgileydi. ç.)Turkmenistannı bayragında 5 culduz -5 vilayetin(oblastın) belgileydi.
4. Karaçaymalkar halkda ulu oblastla bolmagandıla. Alay a ullu özenleri, suvları köb bolgandı. Anı bla meni kölüme kelgen bla har alan da bilib tururça, başha halklanı adamları da bilirça, har kimge da karaçaymalkar halk bir alan halk bolganın katı körgüzürça, bayraknı da bir kesek «civou» eterça, Sarı culduzla bla, cerleribizni-özenleribizni şema tamalda Cankişi ulu İbrahimni bayragına 12 culduz bolsa tüz bolured;
12 ullu özenni sanı bla:
1. Çerek özeni -Kerti Malkarnı özek ceri (Çerek rayonu, Taşlı Talanı cerleri = KMR)
2. Holam-Bızıñgı özeni (Çerek rayonu = KMR)
3. Çegem özeni (Çegem rayonu = KMR)
4. Bashan özeni (El'brus rayonu = KMR)
5. Malka suvnu özenleri (Şhavat, Kiçimalka, Habaz ellerini cerleri-özenleri) (Gitçe Karaçay rayonu, Zol'skiy rayon, Biyçesınnı cerleri = Kçr, KMR)
6. Cögetey suvnu özeni (Cögetey rayonu = KÇR)
7. Gum özeni (Üçköken, Tereze elleni cerleri) (Gitçe Karaçay rayon = KÇR)
8. Koban suvnu özenleri bla tüzleri (Ullu Karaçay, Duvut, Cazlık) (Karaçay rayon, Cögetey rayon, Koban rayon = KÇR)
9. Teberdi özeni (Karaçay rayon = KÇR)
10. Gitçe İncikni suvnu özenleri (Aksavut bla Maruha özenle) (Zelençukskiy rayon = İncik rayonu = KÇR)
11. Ullu İncik suvnu özenleri (Arhız, Kyafar) (Zelençukskiy rayon= İncik rayonu = KÇR)
12. Ullu Laba suvnu özenleri Ullu Laba özen bla katında cerleri -Urup rayonu = KÇR)
Bu körgüzülgen özenlede (cerlede-rayonlada), barında da karaçaymalkar halk ömürleni uzagında caşab kelgendi. Kuru bir rayonnu ceri -Koban rayon koşulgandıla karaçaymalkarnı cerlenine revolütsiyadan(devrimden) sora. Ol rayon da karaçaymalkar halkga kaytarılganlı 60-70 cıl toladı. Anı bla bizni ullu özenleribizni sanı 12-ge cetedile. Culduzlanı perimetri bla sarı boyau nek salgansa degeñge cuvabım da bılaydı. Anı bla culduzlanı sarı betli etgenme. 9 culduznu da islam dindeça aynı togay ızına tizgenme. Üç culduz Miñgi Taunu başında. Miñgi Taunu tuvrasında Biyçesın'dan başlañgan 3 ullu özen (suvla). Neda süygeñge, üç culduznu başha maganası: karaçaylıla, taulula, malkarlıla. Neda süygeñge başha maganası: karaçay malkar, düger. Neda başha maganası: karaçaylıla malkarlıla, kumuklula, neda karaçaylıla, malkarlıla, tışında başha milletlede adamlarıbız. Kim kalay carata eseda.
Orijinal Metin: http://salpagarov.narod.ru
<<<ANASAYFA |